Zamów nowy numer "Koni i Rumaków" bez wychodzenia z domu - w sklepie internetowym na www.konieirumaki.pl

Kup roczną prenumeratę "Koni i Rumaków", a wybraną książkę otrzymasz gratis!

Co miesiąc nowy numer, a w nim: relacje z zawodów, wywiady, porady weterynaryjne i hodowlane, przegląd rynkowy, trening klasyczny i naturalny, psychologia sportu i inne

Hodowla i chów
Żywienie koni starych

Arkadiusz Szałata
Katedra Żywienia Zwierząt i Paszoznawstwa
Uniwersytet Rolniczy w Krakowie
e-mail: arkadiusz.szalata@gmail.com
Foto: Paulina Dudzik

_ywienie_koni_starych.jpgCoraz lepsze warunki utrzymania koni sprawiają, że wydłużeniu ulega czas ich życia. Jednocześnie postępujące procesy starzenia powodują upośledzenie przebiegu trawienia, co wymaga odpowiedniej interwencji ze strony hodowcy.

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu koń w wieku powyżej 10 lat był uznawany za wiekowego, rzadko kiedy przekraczały one 20. rok życia. Przyczyną takiego stanu było intensywne użytkowanie koni, głównie w transporcie lądowym oraz do prac polowych, co wiązało się z dużym wysiłkiem fizycznym oraz potencjalnymi urazami. Nie bez wpływu pozostawał brak właściwej opieki weterynaryjnej umożliwiającej prawidłowe rozpoznawanie i skuteczne leczenie chorób zwierząt. Na znacznie gorszym poziomie była również ochrona koni przed pasożytami oraz szczepienia ochronne. Wszystko to sprawiało, iż koń niebędący już w sile wieku, zaczynał coraz częściej wykazywać różnego rodzaju ułomności i tendencje do chorób, które decydowały o wyłączeniu go z użytkowania i jego sprzedaży.

Obecnie, dzięki rozwojowi nauki oraz lecznictwa weterynaryjnego, nastąpiła znaczna poprawa stanu zdrowia koni starych, a tym samym wydłużenie czasu ich życia i użytkowania. Dla przykładu w Stanach Zjednoczonych w jednej z uniwersyteckich klinik w roku 1989 konie powyżej 20. roku życia stanowiły jedynie 2% ogółu przyjętych do badania i leczenia zwierząt. Ale już 10 lat później grupa ta stanowiła już ponad 12% wszystkich koni, a w 2003 r. przekroczyła 20%! Z kolei w Wielkiej Brytanii grupa koni w wieku powyżej 15 lat jest szacowana na 30% całej populacji, te w przedziale od 20 do 30 lat to w przybliżeniu 11%, natomiast osobniki powyżej 30 lat – ok. 2%. Duży udział w tych zmianach ma przejście z ciężkiego użytkowania transportowego na znacznie mniej intensywne wykorzystanie rekreacyjne pod siodłem. W efekcie obciążenie mięśni i układu szkieletowego uległo obniżeniu, natomiast czas przeznaczony na regenerację i odzyskiwanie sił po wysiłku jest znacznie dłuższy, przez co konie można użytkować przez więcej lat. Do poprawy stanu zdrowia zwierząt przyczyniły się również regularne zabiegi odrobaczające oraz poznanie mechanizmów procesów chorobowych i sposobów ich leczenia.

Oznaki starości

U koni wraz z wiekiem, podobnie jak u ludzi, następuje stopniowe upośledzenie niektórych funkcji organizmu, w tym procesów trawienia. Na pierwszym miejscu wymienia się tu obniżenie strawności niektórych składników pokarmowych, jak białko, włókno oraz makro- i mikroelementy, co wiąże się nie tyle ze zmniejszoną produkcją enzymów, co ze zmianami w nabłonku jelita spowodowanymi przez działalność pasożytów. Dodatkowo pogorszenie strawności skrobi w jelicie cienkim może prowadzić do nadmiernej fermentacji jej resztek w jelicie grubym i w następstwie do pojawienia się morzysk lub ochwatu. Drugim niezwykle ważnym czynnikiem pogarszającym wykorzystanie paszy są zmiany w uzębieniu konia. Niewłaściwy kształt powierzchni ciernej lub wręcz brak niektórych zębów powoduje utrudnione i spowolnione rozdrabnianie cząstek paszy, co przekłada się na gorsze jej wykorzystanie. Jeszcze inny charakter mają zmiany w uzębieniu powodujące powstawanie ostrych krawędzi, które kaleczą wewnętrzną stronę policzków, powodując ból oraz niechęć zwierzęcia do przeżuwania.

U starszych koni obserwuje się również obniżoną tolerancję na skrajne warunki otoczenia, głównie temperaturę. O wiele gorzej niż młodsze konie znoszą one długo utrzymujące się upały oraz przenikliwy chłód, zwłaszcza w połączeniu z opadami deszczu i podmuchami wiatru. Zwiększone wtedy wydatki na utrzymanie stałej ciepłoty ciała w połączeniu z obniżonym wykorzystaniem paszy mogą prowadzić do spadków masy ciała, co jest dość często spotykane u starych koni.

Pewien wpływ na kondycję zwierzęcia ma również jego pozycja w hierarchii stada. Niestety, starsze, słabe konie są często przeganiane od żłobu przez młodsze i silniejsze osobniki, które są wyżej w hierarchii. Podobnie konie, które pobierają paszę wolniej od innych zwierząt, np. z powodu wad uzębienia, mogą mieć zbyt mało czasu na pobranie wystarczającej dla ich potrzeb ilości paszy.

Więcej na temat żywienia koni starych dowiesz się z majowego numeru "Koni i Rumaków".