Zamów nowy numer "Koni i Rumaków" bez wychodzenia z domu - w sklepie internetowym na www.konieirumaki.pl

Kup roczną prenumeratę "Koni i Rumaków", a wybraną książkę otrzymasz gratis!

Co miesiąc nowy numer, a w nim: relacje z zawodów, wywiady, porady weterynaryjne i hodowlane, przegląd rynkowy, trening klasyczny i naturalny, psychologia sportu i inne

Weterynaria
Zespół Cushinga u koniZespol_cushinga.jpg

Tekst: lek. wet. Alicja Iwaszko-Simonik
Foto: Paulina Dudzik

Zespół Cushinga jest zaburzeniem hormonalnym (endokrynologicznym) występującym przede wszystkim u koni starszych. Jego przyczyną jest rozrost nowotworowy części pośredniej przysadki mózgowej, skutkujący nadmiernym wydzielaniem hormonów nadnerczowych.

Etiopatogeneza

Zespół Cushinga, nazywany inaczej chorobą Cushinga lub nadczynnością kory nadnerczy, występuje u różnych gatunków zwierząt oraz człowieka. Najczęściej spotykany i najlepiej poznany został u psów, u których bezpośrednią przyczyną nadprodukcji hormonów gruczołów nadnerczowych jest ich nowotworowy rozrost lub guz przedniej części przysadki mózgowej. W odróżnieniu od tego gatunku u koni omawiana jednostka chorobowa związana jest z przerostem, rozrostem lub gruczolakiem nie przedniej części przysadki mózgowej, ale płata pośredniego. Natomiast nowotworowy rozrost nadnerczy jest rzadko spotykany. Przysadka mózgowa jest strukturą wielkości ziarnka grochu, zlokalizowaną blisko podstawy mózgu. Poprzez wydzielanie szeregu hormonów, oddziałujących na zasadzie sprzężeń zwrotnych pomiędzy narządami, steruje funkcjonowaniem całego organizmu. Przysadka dzieli się na trzy części: przednią, środkową (pośrednią) i tylną. U koni cierpiących na zespół Cushinga dochodzi do rozrostu części pośredniej przysadki, co przyczynia się do nadmiernej sekrecji hormonów, takich jak: adrenokortykotropina (ACTH) i jej pochodnych, endorfin, melanotropiny (MSH). Zwiększone stężenie hormonów skutkuje szeregiem negatywnych skutków w organizmie zwierzęcia, np. podniesieniem poziomu cukru we krwi oraz osłabieniem układu immunologicznego. Adrenokortykotropina wzmaga wydzielanie kortyzolu przez korę nadnerczy – gruczoły zlokalizowane w okolicy nerek. Podwyższony poziom MSH oraz endorfin nasila działanie ACTH i tym samym prowadzi do dalszej niekontrolowanej produkcji kortyzolu. Jednakże nie zawsze u koni z zespołem Cushinga stwierdza się podwyższony poziom kortyzolu, co jest znamienną cechą u chorych psów. Z tego względu wielu badaczy sugeruje, iż bardziej odpowiednią nazwą tej jednostki chorobowej u koni byłaby dysfunkcja części pośredniej przysadki. Choroba ta cechuje się mnogością i różnorodnością objawów chorobowych i z tego względu nastręcza wiele trudności we wczesnym postawieniu właściwej diagnozy.

Objawy kliniczne

Ze względu na to, że zespół Cushinga spowodowany jest powolnym rozrostem nowotworowym w mózgu, objawy kliniczne i patologiczne uwidaczniają się u koni starszych, zazwyczaj u osobników w wieku powyżej 15 lat. Choroba dotyczy koni wszystkich ras, obu płci, jednakże uważa się, iż kuce są bardziej predysponowane do jej wystąpienia. Najbardziej charakterystycznym objawem zespołu Cushinga u koni jest długa i poskręcana sierść (tzw. hirsutyzm). Początkowo obserwuje się nierównomierną i opóźnioną wymianę włosa, zwłaszcza w okresie letnim. Następnie dochodzi do wydłużania się i skręcania poszczególnych partii okrywy włosowej. Z hirsutyzmem związana jest nadmierna potliwość, łupież, a nawet wyłysienia. Pełen obraz zmian następuje dopiero po kilku latach, a patogeneza nie jest do końca poznana.

Często spotykanym objawem jest powiększony i obwisły brzuch. Podwyższony poziom glikokortykosteroidów we krwi skutkuje utratą masy mięśniowej w wyniku podwyższonego katabolizmu (rozkładu) białek, zwiększeniem ilości tkanki tłuszczowej oraz jej nierównomiernym rozkładem. Uwidacznia się to przede wszystkim podskórnym odkładaniem tłuszczu w dołach nadoczodołowych.

Rozregulowana gospodarka hormonalna przyczynia się do rozwoju ochwatu na skutek zaburzonej regulacji naczyń oraz nieprawidłowej produkcji tworzywa kopytowego. Narastający róg kopytowy jest słaby i nie wytrzymuje obciążeń mechanicznych. Podeszwa kopyta staje się płaska, a kość kopytowa ulega rotacji. Zmiany te są przyczyną bólu podczas poruszania się zwierzęcia, zwłaszcza po twardym podłożu, objawiając się sztywnością chodu. Ochwat u koni z zespołem Cushinga ma odmienne tło w porównaniu z tradycyjnym ochwatem toksycznym i charakteryzuje się częstymi nawrotami oraz przewlekłym przebiegiem.

Nadmiar kortyzolu jest przyczyną hiperglikemii i wtórnej cukrzycy. Podwyższony poziom cukru indukuje zwiększoną filtrację nerkową, co przejawia się wzmożonym oddawaniem moczu (poliuria) oraz zwiększonym pragnieniem zwierzęcia (polidypsja) w celu uzupełnienia traconych płynów.

Podwyższony poziom steroidów nadnerczowych skutkuje osłabieniem odporności, tzw. immunosupresją. Prowadzi to do częstych i nawracających zakażeń skóry na tle bakteryjnym bądź grzybiczym. Często obserwowane jest przedłużone gojenie się ran i tworzenie blizn.

Do innych objawów zespołu Cushinga należą apatia, senność, drgawki, niezborność ruchowa czy też zaburzenia rozrodu.

Więcej na temat zespołu Cushinga, m.in. jak postępować z chorymi końmi, dowiesz się z majowego numeru "Koni i Rumaków".