Zakażenia herpeswirusowe u koni

Zakazenia_1.jpgTekst: lek. wet. Alicja Iwaszko-Simonik
Foto: Paulina Dudzik

Zakażenia herpeswirusowe wywoływane są głównie przez dwa rodzaje wirusa EHV-1 i EHV-4. Są szeroko rozpowszechnione w populacjach koni młodych, zwłaszcza w miejscach o zwiększonej rotacji zwierząt. Powodują one wysokie straty ekonomiczne w hodowli koni. Wirus EHV-4 jest główną przyczyną zakażenia układu oddechowego u źrebiąt i młodych koni. Natomiast wirus EHV-1 jest odpowiedzialny za wywoływanie masowych ronień u klaczy, zejść śmiertelnych noworodków oraz zaburzeń neurologicznych.

Etiologia

Zakażenia koni wirusami z rodziny Herpesviridae są szeroko rozpowszechnione w hodowli tych zwierząt. Znanych jest kilka typów herpeswirusów koni, określanych cyframi arabskimi od 1 do 5. Najczęściej spotykany jest typ czwarty wirusa – EHV-4, powodujący masowe zapalenia dróg oddechowych źrebiąt i młodych koni. Istotne znaczenie ma również typ pierwszy – EHV-1 (ang. equine herpesvirus-1), gdyż powoduje największą gamę zachorowań, tj. ronienia, śmiertelność noworodków, zapalenia dróg oddechowych oraz zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego. Pozostałe typy herpeswirusów mają mniejsze znaczenie. EHV-2 jest mało chorobotwórczy i wywołuje łagodne zapalenie spojówek. Typ EHV-3 jest przyczyną wenerycznej choroby koni – otrętu, która obecnie występuje sporadycznie i nie ma większego znaczenia. Natomiast herpeswirus koni typu 5 jest niechorobotwórczy.

Najważniejsze zatem znaczenie mają typ EHV-4 oraz EHV-1. Oba zarazki są niezwykle rozpowszechnione w populacjach koni na całym świecie, także w Polsce. Do roku 1981 przyjmowano, że szczepy EHV-1 i EHV-4 to jeden wirus określany jako EHV-1. Dzisiaj wiadomo, że mamy do czynienia z dwoma różnymi typami wirusa, które są szeroko rozpowszechnione w populacjach koni młodych, zwłaszcza w miejscach o zwiększonej rotacji zwierząt. Wirusy te są dość wrażliwe poza organizmem i w temperaturze 56°C giną po 30 minutach, ale w niższych temperaturach zachowują zaraźliwość nawet do 40 dni. Są one chorobotwórcze tylko dla koniowatych i nie zagrażają człowiekowi.

 

Epidemiologia

Konie zarażają się głównie drogą aerozolową lub kontaktową, stykając się z osobnikami zakażonymi. W przypadku wirusa EHV-1 możliwe jest również zakażenie przez krycie lub śródmaciczne zakażenie płodu. Wirusy po wniknięciu do organizmu namnażają się w nabłonku górnych dróg oddechowych, prowadząc do przebiegającego z gorączką zapalenia nosa, gardła, tchawicy i oskrzeli. Źródłem i zarazem rezerwuarem tych infekcji są chore lub bezobjawowo zakażone konie, tzn. latentnie. Ten rodzaj zakażenia utrzymuje się do końca życia zwierzęcia. W pewnych warunkach wirus może ulec reaktywacji, namnożeniu i wydaleniu (siestwo). Dzieje się tak na skutek stresu (transport, stłoczenie, zawody), zmiany żywienia, osłabienia odporności, innej choroby, ciąży, porodu i laktacji lub pod wpływem leków immunosupresyjnych (np. sterydów). Wówczas zarazek pojawia się w wydzielinach błon śluzowych układu oddechowego i rozrodczego, co stwarza możliwość przeniesienia się zakażenia bezpośrednio lub pośrednio na pozostałe konie w otoczeniu. Istnieje również możliwość przenoszenia się zarazków z wiatrem na dalekie odległości. EHV-1 jest wydalany przez drogi oddechowe (podczas kaszlu, prychania, z wypływem z nosa) i przez drogi rodne (poroniony płód i towarzyszące mu wody płodowe lub nasienie ogiera), natomiast EHV-4 zasadniczo tylko przez drogi oddechowe. W skupiskach koni najczęściej krąży EHV-4 (rzadziej EHV-1). Młode konie zakażają się nim w ciągu pierwszego roku życia, w związku z tym większość dorosłych koni miało kontakt z tymi zarazkiem. Oba rodzaje wirusów są przyczyną zapaleń dróg oddechowych źrebiąt i młodych koni, występujących sezonowo niemal w każdej stadninie, powodując padnięcia wskutek zapaleń płuc lub upośledzając wydolność dróg oddechowych przyszłych koni sportowych. Zakażenia wirusem EHV-1 są nieco rzadsze, ale powodują duże straty ekonomiczne. Oprócz objawów oddechowych wirus EHV-1 jest przyczyną zakaźnych ronień klaczy lub uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego. Jest to spowodowane tym, że wirus po wniknięciu do organizmu i namnożeniu w nabłonku górnych dróg oddechowych migruje z komórkami układu białokrwinkowego do węzłów chłonnych oraz do naczyń krwionośnych macicy, płodu lub mózgu i rdzenia kręgowego. W naczyniach tych powoduje zapalenie oraz powstawanie zakrzepów. Zmiany naczyniowe w macicy mogą prowadzić do zaburzeń krążenia i poronień. Istnieje również możliwość wniknięcia wirusa do płodu, jego zakażenie i poronienie lub urodzenie słabego źrebięcia, które pada tuż po urodzeniu. Zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym prowadzą do mieloencefalopatii i zaburzeń nerwowych.

Więcej o zakażeniach herpeswirusowych ptrzeczytasz w marcowym numerze "Koni i Rumaków".