Zaburzenia odporności u koni

Tekst: dr Alicja Iwaszko-Simonik
Zakład Patofizjologii, Wydział Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu
Foto: Piotr Filipiuk

Odpornosc.jpgZdrowie konia zależy od prawidłowo funkcjonującego układu odpornościowego, który pełni funkcje obronne wobec czynników chorobotwórczych. Zaburzenia odporności mogą powodować wiele zróżnicowanych chorób, w tym zwiększać podatność na zakażenia, podwyższać ryzyko rozwoju choroby autoimmunologicznej lub zmian złośliwych. Wpływ na odporność organizmu zwierzęcia mają przede wszystkim uwarunkowania genetyczne, warunki zoohigieniczne, stres oraz dieta.

Układ immunologiczny

Układ immunologiczny, zwany inaczej odpornościowym, to jeden z najbardziej złożonych systemów w organizmie konia. Składa się z szeregu wzajemnie zależnych komórek (tj. limfocytów, monocytów, makrofagów, komórek K), krążących we krwi i chłonce (limfie) oraz skupiających się w tkankach i narządach limfatycznych. Wyróżnia się tzw. centralne narządy układu immunologicznego – szpik kostny i grasicę – oraz narządy obwodowe: śledzionę, węzły chłonne, migdałki i rozsiane skupiska tkanki limfatycznej w postaci grudek chłonnych (np. w jelitach, błonie śluzowej układu oddechowego). Odporność organizmu dzieli się na dwa rodzaje: nieswoistą oraz swoistą. Odporność nieswoista przystosowana jest do natychmiastowego rozpoznawania i eliminowania obcych cząsteczek, czyli antygenów, które obejmują m.in. bakterie, wirusy czy pasożyty. Odporność nieswoista chroni organizm do czasu aż wykształci się skuteczniejsza odporność swoista. System odporności swoistej w odróżnieniu od poprzedniego jest efektywniejszy, gdyż działa specyficznie na konkretny czynnik patogenny. Główną cechą tego rodzaju odporności jest produkcja przeciwciał, czyli specyficznych białek, które wiążąc się z antygenami, przyspieszają ich niszczenie. Poza tym system odporności swoistej posiada pewnego rodzaju pamięć, tzw. pamięć immunologiczną, dzięki której przechowuje przez jakiś czas informacje o rozpoznanym antygenie. Dzięki temu przy kolejnym ataku antygenu zostaje on dużo szybciej rozpoznany, co skutkuje natychmiastową reakcją w postaci intensywnego wytwarzania specjalizowanych przeciwciał.

W związku z tym, iż to w błonach śluzowych jelit znajduje się większość komórek układu odpornościowego (aż 70% limfocytów całego organizmu), prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego i jego flory bakteryjnej w dużym stopniu odpowiada za zdrowie konia. Przeciwciała klasy IgA znajdujące się na powierzchni błony śluzowej jelit reagują z szerokim spek¬trum antygenów zewnętrznych, przez co uniemoż¬liwiają patogenom wnikanie do wnętrza organizmu. Wydzielnicze przeciwciała IgA pokrywające nabłonki stano¬wią więc pierwszą linię obrony przed szkodli¬wymi czynnikami. Funkcja układu odpornościowego jelit nie ogranicza się tylko do produkcji przeciwciał. Jelita są również źródłem komórek regulujących odpowiedź immunologiczną, które odgrywają znaczącą rolę w rozwoju chorób o podłożu immunologicznym, w tym alergii, chorób autoimmunologicznych (tzw. autoagresja, skierowana przeciwko własnym tkankom) i przewlekłych schorzeń zapalnych, np. nieswoistych zapaleń jelit, które są coraz częściej opisywane u koni.

W rozwoju jelitowego systemu odpornościowego podstawowe znacze¬nie mają bakterie jelitowe zasiedlające prze¬wód pokarmowy. Bakterie jelitowe są pierw¬szym antygenem zewnętrznym aktywującym odporność po narodzeniu. Ma to szczególne znaczenie u źrebiąt noworodków, które rodzą się pozbawione odporności, a nabywają ją po napiciu się siary.

Skomplikowany układ immunologiczny działa bardzo sprawnie dzięki rozbudowanej sieci wzajemnych powiązań narządów i komórek oraz zdolności do rozpoznawania antygenów i ich szybkiego unieszkodliwiania, a także przechowywania informacji o już rozpoznanych antygenach. Naruszenie równowagi układu immunologicznego przyczynia się do rozwoju różnego rodzaju chorób.

Czynniki zaburzające odporność

Wpływ na utrzymanie odpowiedniego poziomu odporności, który będzie chronić organizm konia przed zakażeniem, mają uwarunkowania genetyczne, warunki utrzymania, pogoda, stres, wysiłek fizyczny, wiek, a także odpowiednia dieta.

Do najbardziej znanych zaburzeń odporności uwarunkowanych genetycznie zależy ciężki złożony niedobór odporności koni (SCID), występujący u koni czystej krwi arabskiej. Stanowi pierwotny i śmiertelny w przebiegu niedobór immunologiczny charakteryzujący się niezdolnością organizmu do produkcji limfocytów B i T, a także niedoborem interferonu gamma oraz immunoglobuliny IgM. Choroba dziedziczona jest w sposób recesywny i ujawnia się u 2-3% populacji, natomiast nosicielstwo występuje na poziomie 25%. Źrebięta dotknięte tym schorzeniem są niezwykle podatne na infekcje. W zależności od poziomu przeciwciał uzyskanych od matki do zachorowań najczęściej dochodzi w ciągu dwóch pierwszych miesięcy życia. U chorych zwierząt obserwuje się brak immunoglobulin (przeciwciał) oraz limfocytów, jak i niedorozwój węzłów chłonnych. Pojawiają się wirusowe i bakteryjne zakażenia układu oddechowego i pokarmowego. Zakażenia oportunistyczne doprowadzają do śmierci w ciągu 3-5 miesięcy. Obecnie wszystkie konie czystej krwi arabskiej (i ich mieszańce) podlegające obrotowi handlowemu są badane na nosicielstwo genu SCID.

Więcej przeczytasz w lutowo-marcowym numerze miesięcznika "Konie i Rumaki"