WETERYNARIA
Wybrocznica

Wybrocznica.jpgTekst: dr n. wet Alicja Iwaszko-Simonik
Foto: Paulina Dudzik-Deko

Wybrocznica koni (łac. morbus maculosus equorum), określana również jako plamica (łac. purpura haemorrhagica), powstaje w wyniku uszkodzenia naczyń krwionośnych. Prowadzi to do zwiększonej ich przepuszczalności oraz skłonności do krwawień, zwłaszcza w tkance podskórnej i błonach śluzowych. Uważa się, iż choroba ta spowodowana jest procesami zapalnymi na tle immunologicznym w ścianach naczyń krwionośnych, rozwijających się wskutek przebytych chorób zakaźnych. Obok zespołu rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC – ang. Disseminated Intravascular Coagulation) stanowi najczęściej diagnozowaną skazę krwotoczną u koni.

Etiopatogeneza

U podstaw wybrocznicy leży reakcja nadwrażliwości typu III, czyli uszkodzenie mikronaczyń krwionośnych przez kompleksy immunologiczne. Choroba najczęściej rozwija się po uprzednim zakażeniu bakteriami paciorkowcowymi (Streptococcus equi), wywołującymi zołzy. Zaobserwowano również przypadki wybrocznicy po przechorowaniu innych zakażeń bakteryjnych, powodujących zapalenie płuc, gardła, ropne zapalenie zatok, jak również zakażeń wirusowych (herpeswirusowych, anemii zakaźnej koni) czy też zastosowaniu pewnych preparatów leczniczych. Czynnikami wywołującymi wybrocznicę mogą być również toksyny, choroby nowotworowe oraz reakcje nadwrażliwości na paszę. Uważa się, iż choroba rozwija się u ok. 5% koni. Na skutek wniknięcia antygenów do organizmu konia wrażliwego dochodzi do nadprodukcji przeciwciał klasy IgA. Za przyczynę zwiększonego stężenia tych przeciwciał uważa się wzrost populacji limfocytów B produkujących IgA lub zaburzony mechanizm usuwający nadmiar tych immunoglobulin z krwi. Na skutek połączenia antygenu z przeciwciałem dochodzi do tworzenia się krążących we krwi kompleksów immunologicznych, które odkładają się w ścianach naczyń lub innych tkankach. Kompleksy te wywołują odczyn zapalny, uszkodzenie, a nawet martwicę ściany naczyń krwionośnych. Skutkuje to wysiękaniem płynu surowiczego wraz z komórkami zapalnymi do otaczających tkanek i tworzeniem obrzęków, jak również wynaczynieniem krwi i skazą krwotoczną.

Alergiczne zapalenie naczyń dotyczy najczęściej żylnych naczyń skórnych. Udowodniono również, iż w patogenezie choroby nie biorą udziału płytki krwi, co odróżnia wybrocznicę od zaburzeń krzepnięcia spowodowanych zmniejszoną liczbą tych komórek.

Objawy

Kliniczne objawy zapalenia naczyń pojawiają się jakiś czas od zachorowania konia na infekcję paciorkowcową lub po zadziałaniu czynników uczulających. Pierwsze symptomy najczęściej rozwijają się po 1-2 tygodniach. Najbardziej charakterystyczne są punkcikowate wybroczyny na błonach śluzowych nosa. Dodatkowo pojawia się surowiczy wypływ z nosa, który w miarę postępowania procesów martwiczych przechodzi w śluzowo-ropny o brunatnoczerwonym kolorze i cuchnącym zapachu. Niekiedy w oku pojawiają się krwawe wybroczyny, a na skórze na całym ciele zmiany pokrzywkowe. Dodatkowo powstają obrzęki skóry zlokalizowane na obwodowych odcinkach kończyn, przedpiersiu i na podbrzuszu, a w przypadku osobników męskich również na napletku. W ciężkich przypadkach obrzęki pojawiają się na głowie (tzw. twarz hipopotama). Obrzęk tkanki podskórnej głowy i szyi, a także w obrębie układu oddechowego i pokarmowego, może prowadzić do duszności, a także objawów kolkowych. Zwierzę ma problemy z oddychaniem, pobieraniem i żuciem pokarmu. Obrzęk worka napletkowego utrudnia oddawanie moczu. Wskutek obrzęku kończyn koń niechętnie się porusza, wykazując kulawiznę. Przebieg ostry może prowadzić do nagłej śmierci zwierzęcia.

W przypadkach niepowikłanych temperatura ciała pozostaje w normie. W dołączających się zakażeniach następuje wzrost temperatury i zaburzenia krążenia. Możliwe jest również wystąpienie wtórnych powikłań w postaci zgorzelinowego zapalenia płuc czy też ochwatu.

Rozpoznanie

Przy typowym przebiegu choroby rozpoznanie nie nastręcza większych trudności. Pojawiające się obrzęki obwodowe ciała, tj. kończyn, w powiązaniu ze zmianami wybroczynowymi błon śluzowych, jak również niezaraźliwość, wskazuje na wybrocznicę. Pomocny jest również wywiad z właścicielem, wskazujący na przebyte infekcje. Dodatkowo można wykonać badania serologiczne oraz badania histopatologiczne biopsji skóry. Dla rozpoznania duże znaczenie mają kompleksy immunologiczne zlokalizowane w ścianach naczyń krwionośnych, które pojawiają się na bardzo wczesnym etapie rozwoju choroby, jeszcze przed wystąpieniem jej klinicznych objawów. Wskazane jest również wykonanie badania mikrobiologicznego wydzieliny z jamy nosowej lub pobranych za pomocą endoskopu popłuczyn z układu oddechowego. Badania krwi mogą pomóc w diagnozie wtórnych powikłań bakteryjnych.

W rozpoznaniu różnicowym należy brać pod uwagę wąglika, ropnie podskórne, zmniejszoną liczbę płytek (tzw. trombocytopenię), przewlekłą niewydolność krążenia, pokrzywkę. Badanie wirusologiczne materiału pobranego z jamy nosowej jest wskazane w przypadku obecności surowiczego wypływu. Pozwala ono na odróżnienie zakażenia herpeswirusowego od zakaźnego zapalenia tętnic.

Więcej przeczytasz w lutowym numerze "Koni i Rumaków"