WETERYNARIA
Wrzody żołądka

Tekst: lek. wet. Alicja Iwaszko-Simonik
Foto: Paulina Dudzik

Wrzody_1.jpgWrzody żołądka stanowią poważny problem zdrowotny u koni, mający duży wpływ na stan ogólny zwierząt oraz ich użytkowanie. W wyniku rozwoju nowoczesnych technik diagnostycznych (gastroskopia) dowiedziono, iż schorzenie to dotyczy 60-90% koni dorosłych oraz 25-50% źrebiąt. Najczęściej dotknięte tą przypadłością są konie sportowe. Szacuje się, że owrzodzenia żołądka stwierdzane są u ok. 90% koni wyścigowych oraz u 50% koni użytkowanych rekreacyjnie. Bardzo rzadko spotykane są u koni hodowlanych utrzymywanych na pastwiskach.

Wrzodami określa się ubytki w błonie śluzowej żołądka, które często występują także na części dalszej przełyku oraz początkowej części dwunastnicy. Ze względu na złożoną naturę tego schorzenia w literaturze anglojęzycznej figuruje określenie syndromu wrzodów żołądka (Equine Gastric Ulcers Syndrome – EGUS). W celu łatwiejszego zrozumienia wielorakich mechanizmów prowadzących do tworzenia się wrzodów należy zapoznać się z budową końskiego żołądka i jego fizjologią, które predysponują do ich powstawania.

Budowa żołądka u konia

zoladek.jpg


Schemat przekroju żołądka konia:
ujście przełyku (A), wpust (B), worek ślepy (C), część bezgruczołowa (D), brzeg strzępiasty (E), część gruczołowa (F), krzywizna mniejsza żołądka (G), okolica odźwiernika (H). Rysunek wg Traube-Dargatz i Brown 1997

 

 

 

Żołądek konia jest jednokomorowy i ma workowaty kształt (rysunek). W porównaniu do masy zwierzęcia jego pojemność jest niewielka i wynosi zaledwie od 6 do 15 litrów. Wyróżnia się w nim część bezgruczołową oraz część gruczołową, które oddzielone są od siebie tzw. brzegiem strzępiastym. Część bezgruczołowa stanowiąca 1/3 objętości żołądka pozbawiona jest zarówno gruczołów trawiennych, jak również mechanizmów chroniących przed wpływem kwaśnych soków żołądkowych. W tej części znajduje się skośne ujście przełyku otoczone silnym mięśniem zwieraczem, który uniemożliwia cofanie się pokarmu i wymiotowanie, a także odpływ nadmiaru gazów. Te właściwości żołądka konia stwarzają duże zagrożenie jego pęknięcia w momencie przeładowania lub nadmiernej fermentacji. Nad częścią wpustową znajduje się rozległe rozszerzenie żołądka, tzw. worek ślepy, stanowiący morfologiczne przedłużenie przełyku. W worku ślepym nie zachodzą procesy trawienne (wydzielania, wchłaniania), a jedynie magazynowany jest pokarm. Część gruczołowa żołądka stanowi pozostałe 2/3 jego objętości, kończąc się odźwiernikiem uchodzącym do dwunastnicy. W śluzówce części gruczołowej znajdują się liczne gruczoły żołądkowe produkujące bez przerwy kwaśne enzymy trawienne, m.in. kwas solny, pepsynę, podpuszczkę. Część gruczołowa żołądka ma również mechanizmy chroniące śluzówkę przed szkodliwym działaniem soków trawiennych w postaci wydzielanych dwuwęglanów, śluzu oraz prostaglandyny E, która hamuje produkcję kwasu solnego. Ponadto ta część żołądka posiada bogatą sieć naczyń krwionośnych, co przyspiesza gojenie ubytków błony śluzowej.

Patogeneza wrzodów żołądka u koni

Powstawanie wrzodów żołądka u koni ma zupełnie odmienną przyczynę niż u ludzi, u których głównych czynnikiem chorobotwórczym jest bakteria Helicobacter pylori. Owrzodzenia błony śluzowej żołądka u koni powstają w wyniku zaburzenia równowagi między czynnikami „agresywnymi” w stosunku do błony śluzowej (kwaśny sok żołądkowy, pepsyna, kwasy żółciowe) a czynnikami „ochronnymi” (śluz, dwuwęglany, odpowiednie ukrwienie błony śluzowej, regeneracja nabłonka).

U koni czynnikami predysponującymi do powstawania wrzodów jest specyficzna budowa żołądka tych zwierząt, a także sposób żywienia (rodzaj i częstość podawania paszy), utrzymania i użytkowania (dostęp do pastwiska, stres związany z treningami, startami w zawodach, nowym środowiskiem, podawanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych). Owrzodzenia żołądka powstają przede wszystkim w wyniku zwiększonej lub przedłużonej ekspozycji błony śluzowej na kwaśny sok żołądkowy. Dzieje się tak przy nieodpowiednim sposobie żywienia – zbyt długich odstępach pomiędzy karmieniem, głodzeniu, a także przy zwolnionej motoryce żołądka, np. podczas wysiłku.

Więcej o wrzodach żołądka u koni, m.in. objawach i sposobach leczenia przeczytasz we wrześniowym numerze "Koni i Rumaków"