Wątroba – centrum metaboliczne organizmu

Tekst: Anna Sałek
Foto: Piotr Filipiuk

W_troba.JPGWątroba jest narządem pełniącym szereg istotnych dla całego końskiego organizmu funkcji. Niestety, narażona jest na działanie wielu czynników i sytuacji, w których dochodzi do jej uszkodzenia, co w skrajnych przypadkach może spowodować nawet śmierć zwierzęcia. Co ciekawe, przez długi czas mogą nie pojawić się żadne objawy lub być niespecyficzne dla toczących się w niej chorób. Na szczęście w wielu przypadkach zmiana diety, podanie specjalnych dodatków paszowych i leków może spowodować choć częściowe przywrócenie prawidłowej funkcji i stanu narządów, umożliwiając w miarę normalne funkcjonowanie konia.

Unikalny narząd i jego funkcje

Wątroba, mimo że jest bardzo ważnym narządem, nie często staje się tematem stajennych rozmów o problemach zdrowotnych naszych pupili. Ten spory organ stanowi ponad 1,5% masy ciała konia i spełnia wiele istotnych funkcji, m.in. odpowiada za przetwarzanie składników odżywczych, jakie koń pozyskuje z paszy, bierze udział w wytwarzaniu białek i żółci (niezbędnej przy metabolizmie tłuszczów), magazynuje glukozę, witaminy i minerały, a także bierze udział w ich metabolizmie. Jest też związana z prawidłowym działaniem układu odporności i usuwaniem niebezpiecznych związków z krwi zwierzęcia. Mało kto zdaje sobie sprawę, że aż 10% krwi krążącej po ciele konia znajduje się właśnie w wątrobie (to taki dodatkowy magazyn krwi), co powoduje, że każda jej choroba może stać się dla zwierzęcia bardzo niebezpieczna. To właśnie ten narząd ma możliwość detoksykacji (unieszkodliwiania) wielu bardzo niebezpiecznych substancji. Ponadto, jak już wspomniano, wątroba bierze udział w metabolizmie węglowodanów, tłuszczy, białek, wolnych kwasów tłuszczowych, lotnych kwasy tłuszczowych itp. To tu syntetyzowane są białka fazy ostrej, albuminy, fibrynogen i czynniki krzepnięcia. Warto wspomnieć, że wątroba odgrywa również rolę narządu wydzielniczego – to stąd pochodzą hormony takie jak hepcydyna, odpowiedzialna za kontrolę dystrybucji żelaza poprzez zmniejszanie wchłaniania żelaza z jelit i nadzór „pochłaniania” żelaza krążącego w fagocytach.

Nie przeoczyć niepokojących sygnałów

Musimy zdawać sobie sprawę z faktu, że choroby wątroby są diagnozowane stosunkowo rzadko – co nie znaczy, że nie występują i nie stanowią poważnego problemu zdrowotnego koni. Badania naukowe i kliniczne pokazały, że co najmniej 70% narządu musi zostać uszkodzone, by pojawiły się zmiany w biochemii krwi profilu wątrobowego i kliniczne objawy zmian w narządzie. Z kolei najczęściej choroby wątroby są wtórne do zaburzeń krążenia wrotnego, różnego rodzaju niebezpiecznych zatruć i prowadzenia w tym narządzie detoksykacji. Wykonanie badań krwi mających na celu sprawdzenie wartości dla enzymów wątrobowych jest bardzo przydatne dla potwierdzenia choroby, ale nie zawsze wiarygodne. Wiąże się to z faktem, o którym już pisaliśmy, czyli z powiązaniem stopnia uszkodzenia narządu z pojawieniem się zmian w działaniu enzymów. Enzymy, jakie analizujemy, to ALP, GGTP – mówią przede wszystkim o stanie dróg żółciowych, z kolei GLDH, AST, SDH mogą być pomocne do oceny stanu hepatocytów (komórek wątroby), dobrym markerem zmian wewnątrz komórek wątroby jest także ocena stężenia różnych frakcji bilirubiny. W przypadku podejrzenia chorób wątroby, a w szczególności kiedy w grę wchodzi zapalenie dróg żółciowych, warto ponadto przyjrzeć się kolorowi moczu, który może ulec zmianie na pomarańczowo-zielonkawy, kiedy bilirubina „ucieka” z krwi do moczu. Dodatkowo, w celu oceny czynności wątroby, można wykonać analizę kwasów żółciowych. To bardzo dobre wskaźniki prognostyczne, jeśli chodzi o przewlekłe choroby wątroby. Jest to związane z ciekawym faktem nieposiadania przez konia pęcherzyka żółciowego. Inny ważny czynnik diagnostyczny dla chorób wątroby to ocena poziomu globulin i żelaza. Wysoki poziom globulin może wskazywać na intensywną odpowiedź organizmu na stan zapalny, a wysoki poziom żelaza pojawia się – i jest dla nich charakterystyczny – u koni z chorą wątrobą. Wśród objawów klinicznych, jakie mogą towarzyszyć chorobom tego narządu, jest grupa objawów neurologicznych wraz z widoczną na błonach śluzowych żółtaczką. Właściciel może zauważyć przede wszystkim zaburzenia równowagi i poruszania oraz postępującą ślepotę i porażenie kończyn objawiające się niemożnością wstania i zaleganiem zwierzęcia. W skrajnej niewydolności wątroby, kiedy dochodzi do zatrucia metabolitami całego organizmu, objawy mogą dotyczyć wielu narządów i układów. W przypadku przewlekłych chorób wątroby zwierzę może tracić masę i mieć problem z jej przybraniem mimo prawidłowego karmienia (jest to związane z upośledzeniem trawienia, odzyskiwania substancji odżywczych i neutralizacji substancji toksycznych i takich, które zmniejszają przyswajanie substancji odżywczych), zdarzają się także kolki różnego natężenia, a w okolicy linii środkowej brzucha pojawia się obrzęk.

Najczęstsze przyczyny niewydolności wątroby

Stosunkowo często jako przyczynę chorób wątroby podaje się niedrożność dróg żółciowych z towarzyszącym im zapalaniem komórek wątroby, co daje tzw. cholangiohepatitis. Taki problem może być wtórny do powtarzających się infekcji bakteryjnych w obrębie przewodu pokarmowego (szczególnie jelito cienkie), kiedy to tworzą się osady z martwych bakterii i tego, co zostaje po spotkaniu z komórkami układu odpornościowego w obrębie dróg żółciowych. Z czasem takie osady zamieniają się w bardzo niebezpieczne kamienie żółciowe. U takich koni pojawiają się niespecyficzna gorączka, objawy kolkowe, czasem przeczulica skórna i postępująca utrata masy, a w skrajnych przypadkach objawy ze strony układu nerwowego. W przypadku kiedy zidentyfikujemy pierwotny problem, czyli zakażenia bakteryjne, można je skutecznie wyeliminować, podając odpowiednie antybiotyki i immunostymulatory wspomagające układ odporności w obrębie układu pokarmowego. Dodatkowo żeby poprawić komfort życia chorego konia, podaje się leki przeciwzapalne i przeciwbólowe lub suplementy na bazie naturalnych składników wykazujących takie działanie. Są także pojedyncze suplementy i leki powodujące częściowy rozpad kamieni i ułatwiające ich usuwanie. Niestety, nie we wszystkich przypadkach ten rodzaj terapii jest skuteczny i konieczna może okazać się interwencja chirurgiczna.

Więcej przeczytasz w majowym numerze miesięcznika "Konie i Rumaki"