Układanie dawek pokarmowychFiordy_1.jpg

Tekst: Arkadiusz Szałata
Katedra Żywienia Zwierząt i Paszoznawstwa
Uniwersytet Rolniczy w Krakowie
e-mail: arkadiusz.szalata@gmail.com
Foto: Piotr Filipiuk

W poprzednich artykułach omówione zostały teoretyczne podstawy żywienia koni otyłych oraz z niedowagą – rozpoznanie, leczenie oraz zapobieganie. W niniejszym opracowaniu przedstawiono dwie popularne sytuacje nieprawidłowej masy ciała wraz z praktycznym sposobem układania dawki pokarmowej.

Przypadek 1: kuc szetlandzki, 4-letnia klacz, wysokość w kłębie 98 cm, waga 190 kg, nieużytkowana, wypas na pastwisku (porost obfity, dobrej jakości), dodatkowo ziarno owsa. W ocenie kondycji 4,5 pkt BCS (Body Condition Scoring): szyja szeroka, zaznacza się grzebień szyjny, okrągły zad, żebra i guzy biodrowe niewidoczne, wyczuwalne pod palcami jedynie przy ucisku.

Pomiędzy poszczególnymi końmi, niezależnie od typowych dla rasy rozmiarów zwierząt, zapotrzebowanie na składniki pokarmowe w przeliczeniu na jednostkę masy ciała jest dość zbliżone. Jedynie niektóre rasy małych koni (m.in. kuc islandzki czy szetlandzki) utrzymywane przez wiele pokoleń w chowie ekstensywnym w skrajnie trudnych warunkach środowiska charakteryzują się nieco mniejszymi wymaganiami odnośnie żywienia. Posiadają one zazwyczaj gęstą sierść oraz grubą warstwę tłuszczu podskórnego, co zmniejsza straty ciepła poprzez powierzchnię ciała. Dodatkowo ich spokojny temperament ogranicza liczbę wykonywanych ruchów, w efekcie zapotrzebowanie na energię tych ras jest o ok. 10% mniejsze w porównaniu do innych ras koni. Należy jednak zaznaczyć, że powyższa prawidłowość dotyczy jedynie ras pochodzących z zimnych rejonów klimatycznych, pozostałe rasy małych koni z obszarów ciepłych odznaczają się już normalnym zapotrzebowaniem, podobnie konie przekrzyżowane z rasami gorącokrwistymi.

W omawianym przypadku na nadmierną masę ciała składa się brak ruchu oraz nadmiar składników pokarmowych w pastwisku wysokiej jakości. Do zwiększenia zapotrzebowania energetycznego można doprowadzić przez wprowadzenie użytkowania konia, obojętnie pod siodłem czy też pociągowo. Trzeba tylko pamiętać o konieczności stopniowego wprowadzania wysiłku fizycznego, tak aby nadmiernie nie eksploatować silnie obciążonych kończyn. W celu zmniejszenia ilości dostarczanej wraz z paszą energii należy przenieść zwierzę na słabsze pastwisko, a jeśli nie ma takiej możliwości, to przed wypasem zmniejszyć wysokość dostępnej runi przez koszenie. Wskazane jest też wyłączenie z dawki paszy treściwej, gdyż dla kuców nieużytkowanych w zupełności wystarczy 10-20 arów powierzchni pastwiska. Z kolei w żywieniu zimowym stosuje się siano słabszej jakości, ewentualnie z dodatkiem sianokiszonki z traw. Dopiero przy dawkach z większym udziałem słomy można rozpatrywać wprowadzenie niewielkich ilości pasz treściwych w postaci ziarna owsa lub mieszanki uzupełniającej.

Przykładowa dawka: dla uproszczenia obliczeń zajmiemy się tylko kwestią energii, bez brania pod uwagę potrzeb białkowych, mineralnych itp. We współczesnym żywieniu koni, w aspekcie potrzeb energetycznych, operuje się najczęściej pojęciem energii strawnej (w skrócie ES), która jest wyrażana w megadżulach (MJ). Zapotrzebowanie bytowe na energię u dorosłego konia wynosi 0,6 MJ ES/kg (m.c.)0,75. Jest to tzw. metaboliczna masa ciała, którą wylicza się przez podniesienie fizycznej masy ciała do potęgi 0,75, dzięki czemu uwzględniony zostaje stosunek ciężaru zwierzęcia do powierzchni jego ciała. Zakładając, że optymalna masa ciała konia w tym przypadku powinna wynosić 150 kg, wyliczenie zapotrzebowania bytowego na energię wygląda następująco:

(150)0,75 ≈ 42 kg metabolicznej masy ciała
42 × 0,6 MJ ES ≈ 25 MJ ES

W żywieniu opartym wyłącznie o siano łąkowe, np. słabej jakości (II pokos, deszczowa pogoda w czasie zbioru), o wartości energetycznej 6 MJ ES/kg, można zaproponować jego dawkę w ilości:

25 MJ ES : 6 MJ ES/kg ≈ 4,2 kg

Uwzględniając wspomnianą wcześniej specyficzną fizjologię kuców pochodzących z zimnych rejonów, należy obliczoną ilość siana obniżyć o 10%, czyli w tym przypadku o ok. 0,4 kg, przez co ostateczna dawka siana wyniesie 3,8 kg. Pamiętając jednak, że nasz kuc ma nadwagę, tę ilość należy dodatkowo obniżyć, aby zmniejszyć podaż energii poniżej wymaganej. Zakładając poziom 75% zapotrzebowania bytowego, będzie to więc ostatecznie ok. 2,8 kg siana łąkowego (plus ewentualny dodatek preparatu mineralno-witaminowego).

Należy podkreślić, że powyższe obliczenia dotyczą zapotrzebowania bytowego, czyli u konia niewykonującego żadnej pracy. Jeśli zwierzę będzie użytkowane, to jego zapotrzebowanie energetyczne automatycznie wzrośnie, proporcjonalnie do intensywności i długości wykonywanej pracy, co pociągnie za sobą konieczność zwiększenia ilości paszy w dawce. Pamiętajmy również, że każdy osobnik posiada szereg indywidualnych cech, dlatego obliczenia teoretyczne mogą być jedynie wskazówką do postępowania dietetycznego, które powinno opierać się przede wszystkim na długotrwałej obserwacji kondycji zwierzęcia.

Więcej o układaniu dawek pokarmowych, skali  BCS i jednostkach owsianych przeczytasz w lutowym numerze "Koni i Rumaków"