Staw skroniowo-żuchwowy a kondycja zdrowia konia

Tekst i foto: Maria Soroko

Staw_skroniowy.jpgOrganizm konia można przyrównać do bardzo skomplikowanego urządzenia, w którym wszystkie elementy muszą być w pełni sprawne, aby nie doszło do zaburzenia w funkcjonowaniu całości. Wszystkie stawy odgrywają określoną rolę i próżno szukać tych, które byłyby bez znaczenia.

Nie inaczej jest w przypadku stawu skroniowo-żuchwowego, który pełni funkcję żucia. Na prawidłowe funkcjonowanie tego stawu wpływa układ mięśniowo-powięziowy, kręgosłup oraz pozostałe stawy ciała konia. Zależność ta działa w odwrotną stronę. Funkcjonowanie stawu skroniowo-żuchwowego może być przyczyną zaburzeń pracy aparatu ruchu, wywołując szereg kompensacji, a następnie dolegliwości w różnych częściach ciała.

Integralne połączenie pracy stawu skroniowo-żuchwowego z pozostałą częścią ciała, poprzez narząd żucia, wpływa na równowagę organizmu i na biomechanikę ruchu, a tym samym na zachowanie prawidłowego stanu zdrowia ciała konia.

Budowa i funkcje stawu skroniowo-żuchwowego

Staw skroniowo-żuchwowy ulokowany jest po obu stronach czaszki, gdzie żuchwa łączy się z kością skroniową (fot. 1). Połączenie to jest widoczne za prawym i lewym okiem, patrząc na głowę konia z boku (fot. 2). Obie kości, połączone za pomocą powierzchni stawowych, oddzielone są krążkiem stawowym, który idealnie je do siebie dopasowuje. Całość stawu otoczona jest szeregiem więzadeł, nerwów oraz naczyń krwionośnych i wsparta przez silne mięśnie, które są odpowiedzialne za prawidłową pracę stawu.

Staw skroniowo-żuchwowy służy koniowi przy żuciu pobranego pokarmu, umożliwiając wykonywanie ruchów:

  • opuszczania i podnoszenia żuchwy (fot. 3, 5),
  • wysuwania i cofania żuchwy (fot. 6),
  • bocznych żuchwy (fot. 4).

Są dwa główne mięśnie odpowiedzialne za prawidłową pracę stawu skroniowo- żuchwowego. Pierwszym jest silny mięsień skroniowy, który znajduje się symetrycznie pod obydwoma uszami, na wysokości czoła konia. Główną jego funkcją jest podnoszenie żuchwy do góry, przyciskając do siebie zęby trzonowe i zęby siekacze. Drugim ważnym mięśniem jest mięsień żwacz. Podobnie jak mięsień skroniowy jest odpowiedzialny za procesy żucia (ryc. 1). Jego skurcze unoszą żuchwę i przyciskają do siebie siekacze szczęki oraz żuchwy, umożliwiając tym samym gryzienie i przeżuwanie pokarmu poprzez ruchy opuszczania, podnoszenia, cofania i ruchy boczne żuchwy.

Staw skroniowo-żuchwowy jako element narządu żucia

Mechanizm pracy stawu skroniowo-żuchwowego nie działa niezależnie, ale łączy się z resztą ciała poprzez skomplikowany system – narząd żucia. W jego skład wchodzi czaszka, odcinek szyjny kręgosłupa, górna część klatki piersiowej oraz towarzyszące liczne mięśnie, kości i więzadła.

Połączenie to powoduje, że na prawidłowe funkcjonowanie stawu skroniowo-żuchwowego wpływa praca układu mięśniowo-powięziowego, kręgosłupa oraz pozostałych stawów ciała. Zależność ta działa w drugą stronę. Praca stawu skroniowo-żuchwowego wpływa na funkcjonowanie całego organizmu, uwzględniając pracę mięśni, biomechanikę ruchu, balans i zrównoważanie organizmu konia.

Daje to ogromną współzależność pracy stawu skroniowo-żuchwowego z całym ciałem. Oznacza to, że zaburzenie równowagi w którymś z tych układów może spowodować dysfunkcje stawu skroniowo-żuchwowego. Dysfunkcja stawu polega na przesunięciu powierzchni stawowych względem siebie w jednym ze stawów. Wtedy mięśnie, ścięgna i więzadła otaczające ten staw poddawane są silnemu napięciu z powodu zaburzenia prawidłowej ich pracy.

Zależność ta działa w odwrotną stronę. Nieprawidłowe funkcjonowanie stawu skroniowo-żuchwowego wywołuje szereg kompensacji i przeciążeń, a następnie dolegliwości w różnych częściach ciała, często sporo oddalonych od pierwotnego źródła, np. bóle grzbietu.

Dzięki tym wszystkim powiązaniom staw skroniowo-żuchwowy jest istotnym elementem w diagnostyce i terapii wielu schorzeń oraz dolegliwości bólowych, nie tylko stomatologicznych, ale również ortopedycznych.

Konsekwencje dysfunkcji stawu skroniowo-żuchwowego

Pojawienie się dysfunkcji stawu skroniowo-żuchwowego może przejawiać się w różnej postaci i w odmiennym nasileniu.

Napięciom i przykurczom mięśni okolic stawu skroniowo-żuchwowego może towarzyszyć permanentne przestawienie żuchwy na bok. Przyczynia się to do nierównego ułożenia (brak pionowego ustawienia) siekaczy szczęki i żuchwy (fot. 7). Nierówne ustawienie zębów siekaczy doprowadza do zaburzenia pracy stawu szczytowo-obrotowego, utworzonego z pierwszego i drugiego kręgu szyjnego, dającego największą ruchomość głowy. W czasie treningu odczuwalny jest brak skrętności konia, usztywnienie w szyi lub zmiana sposobu noszenia głowy. W zależności od czasu trwania dysfunkcji problem będzie mógł rozprzestrzeniać się na pozostałe części ciała, przyczyniając się do mechanizmu kompensacji. Spowoduje to zaburzenia równowagi ciała, zmniejszając wydajność i możliwości atletyczne konia. Dlatego każdy koń z dysfunkcją stawu skroniowo-żuchwowego użytkowany wierzchowo będzie miał pewne trudności z wydajnością sportową.

Inne objawy dysfunkcji stawu skroniowo-żuchwowego mogą być związane z łykawością, syndromem headshaking (nagłe i niekontrolowane rzucanie głową), zaciskaniem zębów, utrudnieniem zdolności do żucia i trawienia pokarmu, brakiem akceptacji wędzidła czy innymi zaburzeniami behawioralnymi.

Więcej przeczytasz w marcowym numerze "Koni i Rumaków".