Skala APGAR

Tekst: lek. wet. Agnieszka Bestry
Foto: Piotr Filipiuk

Apgar_1.jpgCzas oczekiwań na nowego mieszkańca stajni jest dla hodowcy bardzo stresującym okresem. Zawsze chodzą wtedy po głowie myśli, co zrobić, jeśli coś będzie nie tak, czy źrebak urodzi się zdrowy i jaki będzie. Im mniejsza liczba klaczy wysokoźrebnych w stajni, tym te obawy są większe, gdyż ma to być ten wymarzony, jedyny, a czasami i pierwszy źrebak.
Jednak niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z dużą hodowlą stadninową, czy też z hobbystyczną przydomową, to każda strata nowo narodzonego źrebaka jest dla hodowcy bardzo bolesna i deprymująca, gdyż niweczy plany hodowlane i całoroczną pracę.
Dzięki starannej trosce o klacz – zarówno w początkowej fazie ciąży, jak i, co najważniejsze, w okresie okołoporodowym – czyli 3 tygodnie przed i 3 tygodnie po porodzie, straty związane ze śmiertelnością noworodków znacznie się zmniejszają.

Najczęściej zachorowania i wypadki śmiertelne obserwuje się w pierwszych 12 dniach po porodzie. W tym okresie ujawniają sie wszystkie wady wrodzone i dziedziczne oraz syndromy wieku niemowlęcego. Zasadnicze znaczenie ma długość ciąży. Powszechnie wiadomo, iż jest ona dość zmienna i waha się od 320 do 360 dni. Warto podkreślić, że dojrzałe źrebięta, czyli w pełni rozwinięte i zdolne do przeżycia, mogą przyjść na świat w 320. dniu. Przenoszenie przez klacz źrebaka nawet do 4 tygodni wcale nie oznacza, że będzie on w pełni dojrzały i jak niektórzy sadzą – przerośnięty. W przypadku bydła oczywiście tak się dzieje. Im dłuższy okres prenatalny, tym cielak jest większy i silniejszy. Źrebięta natomiast po osiągnięciu pełnego rozwoju prenatalnego już nie rosną, a przypuszczenie, że u koni jest tak samo jak u krów, jest mylne i dość często prowadzi do śmierci noworodka.

Ocena stopnia żywotności noworodka

Podstawowe znaczenie ma ocena stopnia żywotności źrebięcia, ponieważ od tego zależy intensywność i sposób pierwszej opieki oraz dalsze postępowanie. Przejście z rozwoju wewnątrzmacicznego do pozamacicznego związane jest z wieloma procesami zapewniającymi źrebięciu przeżycie. Przede wszystkim dochodzi do dostosowania się krążenia i oddychania do samodzielnego życia, początku własnej termoregulacji, rozpoczęcia własnych procesów trawienia (przejście z odżywiania matczynego przez łożysko do przyjmowania pokarmów przez jamę ustną), pełnej wydolności czynnościowej wielu narządów oraz dopasowania i przestawienia płodowego tworzenia krwi na system dojrzały. Cały proces przestawienia następuje w ciągu kilku minut lub też może trwać kilka dni i zależy od cech adaptacyjnych noworodka. Obserwacja zaburzeń jest niezmiernie trudnym zadaniem i może zaprowadzić nawet doświadczoną osobę w „kozi róg”. Warto jednak pamiętać, iż przejście od początkowych objawów zwiastunowych do poważnych zaburzeń chorobowych jest u noworodka bardzo płynne i następuje piorunująco. Przy tym oczywiście trzeba znać podstawowe parametry źrebaka. Warto pamiętać, że są to liczby i dane, które niekoniecznie muszą być znane przeciętnemu śmiertelnikowi niczym pacierz, niemniej jednak dobrze, jeśli są umieszczone w jakimś widocznym miejscu w stajni bądź to w apteczce, bądź w siodlarni.

Parametry życiowe noworodka:

  • Tętno:
    • zaraz po porodzie: > 60/min,
    • 1 h po porodzie: 120-140/min,
    • w ciągu 2 dni po porodzie: 80-100/min.
  • Oddechy:
    • zaraz po porodzie: 70/min,
    • 30 min po porodzie: 50/min,
    • w ciągu 2 dni po porodzie: 30/min.
  • Temperatura:
    • 38,2-38,9°C
  • Leżenie na mostku w ciągu 2-3 min
  • Odruch ssania w ciągu 20 min po porodzie
  • Pozycja stojąca w ciągu 60 min
  • Pierwsze ssanie siary w ciągu 2 h
  • Wydalenie smółki w ciągu 24 h

Są dwie metody określania stopnia żywotności noworodka. Pierwsza to skala APGAR zaczerpnięta z medycyny ludzkiej i w umiejętny sposób dostosowana do potrzeb hipiatrii. Druga natomiast to metoda gisseńska opracowana w klinice w Gissen w Niemczech. Obie skale mają na celu ocenę stanu zdrowia w pierwszym okresie życia. Pomagają również w rozpoznaniu pierwszych oznak zaburzeń oraz stanowią schemat pytań dla lekarza weterynarii w celu lepszego zdiagnozowania choroby.

Skala APGAR

Stosuje się ją zaraz po urodzeniu źrebaka, najlepiej w ciągu kilku minut po porodzie. Jest to dość prosty sposób oceny żywotności źrebaka i, co najważniejsze, może być wykonana przez odpowiednio przeszkoloną osobę, np. właściciela, stajennego. APGAR to literowy skrót z angielskiego:

A – appearance (wygląd),
P – pulse,
G – grimace, response (grymas),
A – activity (aktywność, żywotność),
R – respiration (oddech).

W hipiatrii stosuje się 4-stopniową skalę prostą, która służy przede wszystkim do oceny żywotności źrebaka lub określenia zamartwicy w pierwszych 3 minutach jego życia oraz tzw. zmodyfikowaną, wykonywaną juz przez lekarza weterynarii.

Więcej o prostej i zmodyfikowanej skali APGAR oraz metodzie gisseńskiej przeczytasz w marcowym wydaniu "Koni i Rumaków"