WETERYNARIA
Sarkocystozy koni

Tekst: dr n. wet. Alicja Iwaszko-Simonik
Foto: Paulina Dudzik

Sarkocystozy.jpgSarkocystozy (łac. sarcocystosis) zwane również Sarkosporydiozami (łac. sarcosporidiosis) są chorobami pasożytniczymi wywołanymi przez pierwotniaki z rodzaju Sarcocystis. W piśmiennictwie krajowym, spośród innych chorób pierwotniaczych koni, niewiele uwagi poświęca się sarkocystozom. Wynika to prawdopodobnie z faktu, iż większość gatunków pierwotniaków występuje w krajach tropikalnych i subtropikalnych, co jest uzależnione od obecności zwierząt pełniących rolę ich żywicieli. Należy jednak pamiętać, że obecnie konie podróżują do różnych zakątków świata na zawody sportowe lub są importowane z tamtych obszarów, co przyczynia się do przywleczenia tych parazytoz do Europy, w tym również do Polski. Obecnie w Europie Środkowej zarażonych jest ok. 30% populacji zwierząt.

Pierwotniaki z rodzaju Sarcocystis są przyczyną rozwoju u koni dwóch chorób: sarkocystozy mięśni oraz pierwotniaczego zapalenia mózgu i rdzenia. Konie są żywicielami pośrednimi dla tych pierwotniaków.

Sarkocystoza mięśni

Czynnikiem chorobotwórczym jest Sarcocystis bertrami oraz Sarcocystis equicanis. Pierwotniaki tworzą cysty umiejscowione w mięśniach poprzecznie prążkowanych (np. przełyku, żołądku lub mięśniach szkieletowych). Cysty mięśniowe podzielone są na liczne komory, które zawierają trofozoity, czyli jedne z postaci rozwojowych pierwotniaka. Pierwotniaki te mają złożony cykl rozwojowy. Żywicielem ostatecznym jest pies, który zaraża się, zjadając mięso koni z cystami mięśniowymi. W jego nabłonku jelitowym dochodzi do rozwoju płciowego pierwotniaka i wydalenia wraz z kałem form inwazyjnych (sporocyst). Sporocysty są zjadane przez konie wraz z kurzem lub innymi zanieczyszczeniami stajennymi, a uwolnione z nich sporozoity naczyniami krwionośnymi trafiają do mięśni, gdzie tworzą cysty mięśniowe. W Polsce zarażonych jest kilka procent koni.

Obraz kliniczny choroby

Choroba ta zasługuje na szczególną uwagę przede wszystkim w przypadku koni sportowych. Cystom mięśniowym towarzyszą nacieki komórkowe i zapalenie mięśni. Choć zazwyczaj choroba przebiega bezobjawowo, to może wystąpić gorączka, biegunka, apatia, brak apetytu, zaburzenia w poruszaniu się, sztywność i bolesność. W skrajnych przypadkach, w okresie 3–4 miesięcy po zarażeniu może pojawić się atrofia mięśni (utrata tkanki mięśniowej), ostre zapalenie jelit i zapalenie mięśnia sercowego. Mogą być również przyczyną poronień u klaczy.

Diagnostyka

W praktyce cysty mięśniowe są diagnozowane podczas badania poubojowego lub sekcyjnego. W przypadku podejrzenia choroby można wykonać badanie serologiczne w kierunku sarkocystozy. Wiarygodnym badaniem jest test immunofluorescencji. W przypadku atrofii mięśni wskazana jest biopsja mięśni.

W diagnostyce różnicowej bierze się pod uwagę mięśnioochwat oraz choroby spichrzeniowe glikogenu.

Leczenie

Obecnie brak wiarygodnych doniesień o skutecznym leczeniu sarkocystozy mięśni. Z reguły stosuje się sulfonamidy. Najważniejsze jest zapobieganie. Należy wykonywać regularną dezynfekcję stajni oraz ograniczyć dostęp psów do miejsc wypasu koni.

Pierwotniacze zapalenie mózgu (ang. equine protozoal myeloencephalitis, EPM)

Ta postać sarkocystozy u koni spowodowana jest przez Sarcocystis neurona. Żywicielem ostatecznym pierwotniaka jest opos, w związku z czym choroba występuje przede wszystkim w Ameryce Północnej i Południowej. Jednakże pojedyncze przypadki zanotowano także w Europie, w tym we Francji, u koni importowanych z USA. Żywicielami pośrednimi są koty, wydry i pancerniki, u których pierwotniaki tworzą cysty mięśniowe. Uważa się, że koń jest żywicielem przypadkowym, u którego połknięte pierwotniaki początkowo namnażają się w nabłonku jelit, a następnie przemieszczają się do centralnego układu nerwowego. Sposób przenikania Sarcocystis neurona do komórek nerwowych nie jest do końca poznany. Prawdopodobnie biorą w tym udział leukocyty, w których lokalizują się pierwotniaki.

Obecnie wykazano, że 50–85% koni w Ameryce posiada przeciwciała przeciwko Sarcocystis neurona, co oznacza, że konie miały kontakt z chorobotwórczymi pierwotniakami, choć nie zawsze wykazywały objawy kliniczne. Mimo wszystko, pierwotniacze zapalenie mózgu jest jedną z najczęstszych chorób neurologicznych koni w USA.

Więcej przeczytasz w październikowym numerze "Koni i Rumaków".