Rośliny przyprawowe jako dodatki paszowe_DSC0439.jpg

Tekst: Arkadiusz Szałata
Katedra Żywienia Zwierząt i Paszoznawstwa
Uniwersytet Rolniczy w Krakowie
e-mail: arkadiusz.szalata@gmail.com
Foto: Paulina Dudzik

Przodkowie konia przemierzając rozległe stepy i śródleśne łąki Europy i Azji, odżywiali się zróżnicowanym pokarmem, mając do dyspozycji niezliczone gatunki roślin, w tym trawy, motylkowate oraz mnóstwo ziół. Związki chemiczne zawarte w tej paszy tworzyły specyficzne środowisko dla mikroorganizmów zasiedlających przewód pokarmowy, regulując i wspomagając przebieg procesów trawienia. Wraz z postępującym udomowieniem jadłospis koni znacznie się skurczył, zwierzęta ograniczone zamkniętą przestrzenią pastwiska oraz tym, co hodowca poda im do żłobu, mają o wiele mniejszy wybór roślin. Dodatkowo, jeśli łąki i pastwiska nie są odpowiednio pielęgnowane, zmniejsza się udział roślin motylkowych i ziół w runi, pozostają jedynie kiepskie trawy o niskiej wartości pokarmowej. Taka sytuacja, w połączeniu z niewłaściwym żywieniem, np. nadmiarem łatwo strawnych węglowodanów przy jednoczesnym niedoborze włókna, może prowadzić do częstszego występowania zaburzeń pracy przewodu pokarmowego.

Podstawowym działaniem lekarza weterynarii przy wielu chorobach jest farmakoterapia z wykorzystaniem odpowiednich leków. Syntetyczne środki cechują się znanym składem, dzięki czemu można dokładnie określić dawkę preparatu, jaką otrzymuje zwierzę. Część hodowców uważa jednak, że ich działanie jest zbyt agresywne i wiąże się z negatywnym wpływem na cały organizm, jak antybiotyki, które nie tylko ograniczają rozwój patogenów, ale mogą także oddziaływać niekorzystnie na pożyteczne mikroorganizmy zasiedlające przewód pokarmowy. Pewną alternatywą są zioła i rośliny przyprawowe, które odznaczają się zawartością związków aktywnych biologicznie, przez co wywierają one wpływ na funkcjonowanie organizmu zwierząt i ludzi. Pewną niedogodnością przy stosowaniu tych środków jest zróżnicowany skład chemiczny pomiędzy poszczególnymi partiami tego samego surowca oraz różnorodność obecnych w nich związków (często nie do końca poznanych!), przez co ich działanie jest nie do końca przewidywalne i skuteczne, jak w przypadku preparatów syntetycznych. W związku z tym zioła nie są podstawowym środkiem stosowanym w leczeniu chorób, mają natomiast duże znaczenie wspomagające, wzmacniające i regulujące procesy zachodzące w organizmie.

Czosnek to znana od tysiącleci wieloletnia roślina przyprawowa i lecznicza. Odznacza się dużą zawartością związków siarkowych w postaci alliny, która po uszkodzeniu komórek rozpada się na allicynę, cechującą się specyficznym zapachem i silnymi właściwościami bakteriobójczymi. Ponadto czosnek zawiera szereg witamin, składników mineralnych, flawonoidy, śluzy i fitosterole. Oprócz działania bakteriobójczego, niszczy on także grzyby, wirusy oraz niektóre pasożyty, nic więc dziwnego, że przed wynalezieniem antybiotyków był to jeden z najczęściej stosowanych środków leczniczych. Czosnek oddziałuje również na przewód pokarmowy, zwiększając wydzielanie soków trawiennych, wytwarzanie żółci, ma też ułatwiać wchłanianie składników pokarmowych. Korzystny jest również wpływ czosnku na układ oddechowy, gdzie ułatwia on odkrztuszanie, zwiększa wydzielanie śluzu i ogranicza stany zapalne, co może być przydatne przy różnego rodzaju alergiach spowodowanych np. dużym zapyleniem pomieszczeń. W sezonie letnim przydatne może być działanie odstraszające owady, zarówno przy stosowaniu zewnętrznym, jak i wewnętrznym wraz z paszą.

O pozostałych roślinach przyprawowych jak cynamon, gałka muszkatołowa czy imbir oraz ich zastosowaniu w żywieniu koni przeczytasz we wrześniowym numerze "Koni i Rumaków".