Profilaktyka chorób źrebięcych

Tekst: Marta Kaliciak
Foto: Paulina Dudzik

Zrebieta1.jpgWłaściwa opieka nad ciężarną klaczą zwiększa nie tylko szansę donoszenia przez nią ciąży, ale również ma ogromny wpływ na prawidłowy rozwój płodu, a co za tym idzie – w głównej mierze warunkuje zdrowotność źrebięcia (zwłaszcza w okresie neonatalnym). Stan układu rozrodczego także może mieć bezpośredni wpływ na przebieg ciąży i jakość płodu, dlatego profilaktykę schorzeń neonatalnych powinno się tak naprawdę rozpocząć na etapie przygotowania koni do stanówki.

Stanowienie

Zanim przystąpi się do krycia, warto jest przebadać kojarzone pary w celu wykluczenia zakażeń wirusowych i bakteriologicznych. Szczególny nacisk powinno się kłaść na układ rozrodczy klaczy, bowiem infekcje w jego obrębie nie tylko wpływają na stan jej dróg rodnych, lecz również mogą być przyczyną zaburzeń rozwoju płodu, jak i jego zainfekowania w okresie prenatalnym. Kiedy nie dochodzi do zakażenia śródmacicznego, nadal istnieje bardzo wysokie ryzyko zarażenia w trakcie trwania akcji porodowej – na skutek bezpośredniego kontaktu ze ścianami dróg rodnych, co często prowadzi do śmierci noworodków na skutek posocznicy. Należy pamiętać, że przychodzący na świat noworodek jest immunologicznie bezbronny, w związku z czym kontakt z bakteriami patogennymi jeszcze przed nabyciem odporności biernej drastycznie zmniejsza jego szanse na przeżycie.

Badanie układu rozrodczego klaczy powinno być również przeprowadzone pod kątem wykluczenia innych nieprawidłowości. Jedną z rzeczy, na którą warto zwrócić uwagę, jest szczelność warg sromowych. Ich niedomykanie co prawda nie stanowi bezpośredniego zagrożenia, jednak sprzyja wnikaniu patogenów przedsionka pochwy, na skutek czego może dojść do zakażenia tej, jak i kolejnych części układu rozrodczego. Nieszczelność sromu często spotykana jest u klaczy pełnej krwi angielskiej w kondycji wyścigowej na skutek utraty dużej ilości tkanki tłuszczowej, a także u wieloródek. U tych ostatnich istnieje też większe ryzyko obniżenia dróg rodnych, które podobnie jak szereg innych zmian anatomopatologicznych może być przyczyną trudnych porodów. Skutki komplikacji porodowych są dla źrebiąt bardzo poważne (złamania kości, niedotlenienie, pęknięcie pęcherza moczowego i nierzadko śmierć).

Klacz, u której stwierdzono istnienie jakichkolwiek zaburzeń w obrębie układu rozrodczego, powinna być poddana leczeniu i do czasu jego zakończenia nie należy jej kryć. Niektóre schorzenia mogą jednak zupełnie wykluczyć samicę z użytkowania rozpłodowego.

Kontrola ciąży

Badanie ultrasonograficzne stanowi podstawę monitorowania ciąży i umożliwia ocenę stanu wód płodowych, płodu i jego żywotności, stopnia spojenia macicy z łożyskiem, a także wykrycie ciąży bliźniaczych. Przede wszystkim powinno być wykonane w okresie wczesnej oraz wysokiej ciąży (tj. w trzecim trymestrze).

Ciąże mnogie są wysoce niepożądane u koni, gdyż zwierzęta te nie są do nich przystosowane. Często dochodzi do ich poronienia, w przypadkach przeciwnych jest to zjawisko mogące zagrażać zarówno płodom, jak i klaczy (wysokie ryzyko ciężkiego porodu). Jeżeli dojdzie do rozwoju płodów, to zwykle tylko jedno z nich rodzi się żywe, przy czym jest słabsze, charakteryzuje się wolniejszym rozwojem oraz często ma szereg zaburzeń, co zmniejsza jego szanse na przeżycie. Zdarza się, że oba źrebięta przychodzą na świat żywe, jednak są to niezwykle rzadkie przypadki i raczej nie można liczyć na to, iż oba przeżyją czy też wyrosną na silne osobniki. Ze względu na ryzyko, jakie niosą ze sobą ciąże bliźniacze, nie powinny być podtrzymywane.

Pierwsze badanie ultrasonograficzne pozwala na bezbłędne wykrycie ciąży w 15. dniu od zapłodnienia (zaś bardziej wprawieni lekarze weterynarii potrafią tego dokonać już w 9.-11. dniu). Wtedy też można określić, czy ciąża jest bliźniacza. Jeśli ma ona miejsce, wówczas lekarz weterynarii powinien przeprowadzić zabieg usuwania (poprzez rozgniecenie) jednego z embrionów, najlepiej w 16. lub 17. dniu, bowiem wtedy ryzyko uszkodzenia obu zarodków jest najmniejsze. Gdy ten typ ciąży jest rozpoznany w dalszym okresie, wciąż istnieje możliwość redukcji jednego z płodów, z tym że wtedy stosowane są inne metody – przerwanie rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym (między 60. a 120. dniem ciąży) lub punkcja serca (między 115. a 130. dniem). Należy jednak mieć na uwadze, iż sposoby te są mniej sukcesywne niż rozgniatanie.

O ile klacz ciężarna jest zdrowa i nie występują u niej żadne nieprawidłowości, należy przeprowadzić kolejne badanie USG w trzecim trymestrze ciąży, podczas którego powinno się ocenić stan wód płodowych, zespolenie macicy z łożyskiem oraz stopień rozwoju płodu. Zgrubienie zespolenia macicy z łożyskiem może sugerować obrzęk łożyska, stan zapalny czy też inne zaburzenia, które osłabiają funkcjonowanie łożyska. Nagłe zmętnienie wód płodowych również może wskazywać na stan zapalny, przy czym należy pamiętać, iż wraz z zaawansowaniem ciąży naturalnie dochodzi do stopniowego ich zmętnienia. Diametralne zmiany wód płodowych sugerować mogą również krwotok, obecność zanieczyszczeń bądź wewnątrzmaciczne wydalenie smółki. Dzięki tej ocenie można podjąć odpowiednie leczenie klaczy, chroniąc tym samym rozwijające się źrebię np. przed infekcją. Należy jednak mieć na uwadze fakt, że niektóre leki mogą negatywnie wpływać na funkcjonowanie i rozwój płodu.

 Więcej o profilaktyce chrób źrebięcych przeczytasz w listopadowym numerze "Koni i Rumaków".