Probiotyki2.jpgProbiotyki w żywieniu koni

Tekst: Arkadiusz Szałata, Katedra Żywienia Zwierząt i Paszoznawstwa, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie
Foto: Paulina Dudzik

Probiotykami nazywamy żywe mikroorganizmy, które podawane wraz z paszą wywierają korzystny wpływ na organizm zwierzęcia. Są to przede wszystkim bakterie kwasu mlekowego (Lactobacillus sp.) oraz drożdże (Saccharomyces sp.). Produkują one substancje, ograniczające wzrost szkodliwych mikroorganizmów, chronią nabłonek jelit przed kolonizacją przez patogeny, stymulują układ odpornościowy oraz zwiększają strawność paszy. Mają więc zastosowanie w przypadku występowania silnego stresu w czasie transportu czy upału, zmian żywienia, zaburzeń pracy przewodu pokarmowego czy prewencyjnie u źrebiąt, koni starszych oraz poddanych dużemu wysiłkowi.

Skąd się wzięły probiotyki

Historia wykorzystania probiotyków sięga aż czasów starożytnych, kiedy to Pliniusz Starszy polecał ludziom spożywanie fermentowanych napojów mlecznych w przypadku dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Na początku XX w. rosyjski uczony Miecznikow zauważył, że ludność Bułgarii, spożywająca duże ilości takiego właśnie pożywienia, odznacza się szczególnie wysoką średnią długością życia. W późniejszych badaniach stwierdzono w tych napojach obecność bakterii kwasu mlekowego należących do gatunku Lactobacillus acidophilus. Termin „probiotyki” powstał w latach 60. ubiegłego wieku na fali zainteresowania wykorzystaniem mikroorganizmów w regulowaniu równowagi przewodu pokarmowego ludzi i zwierząt.

Jak działają probiotyki

Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) oraz Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) z 2001 r., probiotyki to żywe organizmy, które podawane w odpowiednich ilościach powodują korzyści zdrowotne dla organizmu gospodarza.

Od mikroorganizmu zawartego w preparacie probiotycznym wymaga się szeregu określonych właściwości:
• musi wywierać korzystny wpływ na wydajność (np. wytrzymałość lub tempo wzrostu), zdrowie zwierzęcia (odporność na choroby) lub strawność określonych komponentów paszy,
• musi być odporny na działanie soku żołądkowego i żółci, aby pokonać drogę do jelit gospodarza i tam bezpiecznie pozostać,
• powinien się namnażać lub co najmniej bytować w miejscu przeznaczenia,
• powinien być zdolny do przylegania do błony śluzowej jelita,
• nie może równocześnie w żaden sposób wpływać negatywnie na kondycję gospodarza,
• nie może też stanowić zagrożenia dla środowiska naturalnego,
• nie powinien zmieniać swoich właściwości w czasie magazynowania,
• nie powinien sprawiać problemów produkcyjnych.

Nie może to być więc dowolny gatunek mikroorganizmu, dlatego też przed podaniem danego preparatu warto zapytać dostawcę o wyniki badań potwierdzających jego skuteczność.

W praktyce stosuje się bakterie należące do gatunku Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus casei, Lactobacillus plantarum, Enterococcus faecium oraz Bifidobacterium bifidum, natomiast spośród drożdży wykorzystuje się gatunek Saccharomyces cerevisiae. Należy podkreślić, że przynależność mikroorganizmu do jednego z wyżej wymienionych gatunków nie oznacza automatycznie, że wykazuje on właściwości prozdrowotne. Otóż w obrębie każdego gatunku występują dodatkowo liczne szczepy charakteryzujące się często zupełnie odmiennymi właściwościami. Najłatwiej przedstawić to na przykładzie dobrze znanego każdemu zwierzęcia towarzyszącego, jakim jest pies (Canis familiaria) – do tego gatunku należy zarówno owczarek niemiecki, jak i jamnik, jednak mimo to bardzo różnią się między sobą. Tak samo jest z mikroorganizmami, nie każdy szczep bakterii należących do gatunku Lactobacillus acidophilus będzie wykazywał korzystne działanie, a niektóre mogą być wręcz szkodliwe.

Więcej o wykorzystaniu dobroczynnego działania probiotyków przeczytasz w październikowym numerze "Koni i Rumaków"