Jak wzmocnić odporność u konia?

Tekst: lek. wet. Alicja Iwaszko-Simonik
Foto: Paulina Dudzik

Odpornosc1.jpgZdrowie naszego konia zależy od prawidłowo funkcjonującego układu odpornościowego, który pełni funkcje obronne wobec czynników chorobotwórczych. Wpływ na odporność organizmu zwierzęcia mają przede wszystkim warunki zoohigieniczne, stres oraz dieta. Naruszenie bariery ochronnej organizmu może skutkować infekcją organizmu, zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym.

Układ immunologiczny

Układ immunologicznym, zwany inaczej układem odpornościowym, to jeden z najbardziej złożonych systemów w organizmie konia. Składa się z szeregu wzajemnie zależnych komórek (tj. limfocytów, monocytów, makrofagów, komórek K), krążących we krwi i chłonce (limfie) oraz skupiających się w tkankach i narządach limfatycznych. Wyróżnia się tzw. centralne narządy układu immunologicznego – szpik kostny i grasicę oraz narządy obwodowe – śledzionę, węzły chłonne, migdałki i rozsiane skupiska tkanki limfatycznej w postaci grudek chłonnych (np. w jelitach, błonie śluzowej układu oddechowego). Odporność organizmu dzieli się na dwa rodzaje – nieswoistą oraz swoistą. Odporność nieswoista przystosowana jest do natychmiastowego rozpoznawania i eliminowania obcych cząsteczek, czyli antygenów, które obejmują m.in. bakterie, wirusy i pasożyty. Odporność nieswoista chroni organizm do czasu, aż wykształci się skuteczniejsza odporność swoista. System odporności swoistej w odróżnieniu od poprzedniego jest efektywniejszy, gdyż działa specyficznie na konkretny czynnik patogenny. Główną cechą tego rodzaju odporności jest produkcja przeciwciał, czyli charakterystycznych białek, które wiążąc się z antygenami, przyspieszają ich niszczenie. Poza tym system odporności swoistej posiada pewnego rodzaju pamięć, tzw. pamięć immunologiczną, dzięki której przechowuje przez jakiś czas informacje o rozpoznanym antygenie. Dzięki temu przy kolejnym ataku antygenu zostaje on dużo szybciej rozpoznany, co skutkuje natychmiastową reakcją w postaci intensywnego wytwarzania specjalizowanych przeciwciał.

W związku z tym, że to w błonach śluzowych jelit znajduje się większość komórek układu odpornościowego (aż 70% limfocytów całego organizmu), prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego i jego flory bakteryjnej w dużym stopniu odpowiada za zdrowie konia. Przeciwciała klasy IgA znajdujące się na powierzchni błony śluzowej jelit reagują z szerokim spektrum antygenów zewnętrznych, przez co uniemożliwiają patogenom wnikanie do wnętrza organizmu. Wydzielnicze przeciwciała IgA pokrywające nabłonki stanowią więc pierwszą linię obrony przed szkodliwymi czynnikami. Funkcja układu odpornościowego jelit nie ogranicza się tylko do produkcji przeciwciał. Jelita są również źródłem komórek regulujących odpowiedź immunologiczną, które odgrywają znaczącą rolę w rozwoju chorób o podłożu immunologicznym, w tym alergii, chorób autoimmunologicznych (tzw. autoagresja, skierowana przeciwko własnym tkankom) i przewlekłych schorzeń zapalnych, np. nieswo-istych zapaleń jelit, które są coraz częściej opisywane u koni.

W rozwoju jelitowego systemu odpornościowego podstawowe znaczenie mają bakterie jelitowe zasiedlające przewód pokarmowy. Bakterie jelitowe są pierwszym antygenem zewnętrznym aktywującym odporność po narodzeniu. Ma to szczególne znaczenie u źrebiąt noworodków, które rodzą się pozbawione odporności, a nabywają ją po napiciu się siary.

Skomplikowany układ immunologiczny działa bardzo sprawnie dzięki rozbudowanej sieci wzajemnych powiązań narządów i komórek oraz zdolności do rozpoznawania antygenów i ich szybkiego unieszkodliwiania, a także przechowywania informacji o już rozpoznanych antygenach. Naruszenie równowagi układu immunologicznego przyczynia się do rozwoju różnego rodzaju chorób.

Czynniki ryzyka

Wpływ na utrzymanie odpowiedniego poziomu odporności, który będzie chronić organizm konia przed zakażeniem, mają warunki utrzymania, pogoda, stres, wysiłek fizyczny, wiek oraz stan, w którym znajdują się zwierzęta (osobniki stare, chore, klacze karmiące, noworodki), a także odpowiednia dieta.

Do spadku odporności, który skutkuje wzrostem zachorowań, najczęściej dochodzi w okresie jesienno-zimowym. Są to pory roku o zwiększonej wilgotności, które usposabiają do rozwoju choroby. Długo przebywające na wybiegu podczas jesiennej słoty konie, które ulegną przemarznięciu i przemoczeniu, mogą zapadać na różnorakiego rodzaju nieżyty dróg oddechowych czy choroby znacznie poważniejsze, np. grypę. Niska temperatura i wilgoć powodują obkurczenie naczyń krwionośnych w błonie śluzowej nosa, gardła i oskrzeli. Wówczas organizm jest mniej sprawny w walce z czynnikiem chorobotwórczym.

Kolejnymi czynnikami wpływającym na osłabienie odporności jest stres zwierzęcia, podczas którego dochodzi do uwalniania hormonów steroidowych osłabiających odporność. Czynnikami stresogennymi dla konia jest zmiana jego środowiska bytowania (np. stajni), długotrwały transport, zamknięcie zwierzęcia w boksie, nadmierny wysiłek fizyczny czy też odsadzenie źrebięcia.

 Więcej o wzmacnianiu odporności u koni przeczytasz w listopadowym numerze "Koni i Rumaków".