WETERYNARIA
Nadwaga u koni i jej konsekwencje

Tekst: lek. wet. Agnieszka Bestry
Foto: Paulina Dudzik

Nadwaga.jpgProblem nadwagi u koni przez wielu miłośników i właścicieli nie jest rozpoznawany jako stan zagrażający życiu. Jest dość często nawet pożądany, jako wyraz dobrego utrzymania i należytej opieki nad zwierzęciem. Istnieje powszechne przekonanie, że konia nie da się doprowadzić do tzw. rozmiaru american standard.

Otóż nie ma nic bardziej mylnego. Problem nadwagi i otyłości u koni rzeczywiście istnieje i stanowi długofalowe i poważne zagrożenie dla życia zwierzęcia.

Kiedy mamy do czynienia z otyłym koniem?

Otyłość jest często definiowana jako stan anormalnej lub nadmiernej akumulacji tłuszczu w tkance tłuszczowej, prowadzący do zaburzeń stanu zdrowia. Otyłość to zwiększenie masy ciała o 20-30% powyżej wartości optymalnej, zaś nadwaga to przekroczenie aktualnej masy o 15% powyżej wagi prawidłowej. Taka definicja ma swoje zastosowanie zarówno wśród ludzi, jak i w świecie zwierząt i podobnie jak u człowieka, podstawową przyczyną nadwagi i otyłości zwierząt jest zaburzenie bilansu energetycznego organizmu, spowodowane nadmiarem dostarczanej energii w postaci pokarmu, a niewystarczającym jej zużyciem w trakcie wysiłku fizycznego. Niestety, u koni nie ma takiego przelicznika jak u ludzi, czyli body mass index (BMI), dzięki któremu szybko i jasno możemy określić stopień otłuszczenia organizmu zwierzęcia. Powstała jedynie schematyczna i bardzo subiektywna skala oceny kondycji konia (od 1 do 9), według której za otyłego uważa się konia w przedziale od 6 do 9.

U koni, podobnie jak u ludzi czy u innych gatunków zwierząt, czynnikiem predylekcyjnym jest wiek oraz płeć. Istnieją również predylekcje rasowe. Na otyłość szczególnie narażone są kuce i małe konie takich ras, jak: welsh, connemara, fiordy, koniki polskie czy hucuły. To rasy prymitywne, a nadwaga jest u nich wynikiem nadmiernego gromadzenia zapasów tłuszczu w organizmie na tzw. gorsze czasy, będącego typowym mechanizmem atawistycznym. Genom koni, jak wielu innych zwierząt, pozwala na magazynowanie tłuszczu jako przygotowanie się do zimy, kiedy są problemy ze zdobyciem pożywienia. W naturze konie jedzą mniej podczas zimy i tracą wagę aż do wiosny. Ponadto według badań naukowców z Uniwersytetu w Kansas w USA, ponad 51% koni w Stanach Zjednoczonych dotkniętych jest nadwagą. Oczy wiście w „kraju X XL” nie jest to powód do rozpaczy, gdy co trzeci Amerykanin boryka się z podobnym problemem. Co ciekawe, nadwagą są dotknięte konie ras gorącokrwistych, takich jak: Quarter Horse, Saddlebreed, Morgan czy araby. W Europie natomiast, oprócz wspomnianych wcześniej ras prymitywnych, na nadwagę cierpią głównie konie ras hiszpańskich. Wielu zapewne zada sobie pytanie, dlaczego nie wspominam o koniach zimnokrwistych. Z prostej przyczyny, gdyż współczesny sposób użytkowania tych koni celowo i świadomie doprowadza do ich nadmiernego otłuszczenia.

Skala oceny kondycji / odżywienia konia

Skala

Opis

1. Skrajnie wychudzony

zwierzę ekstremalnie wychudzone; wyraźnie widoczne i wyczuwalne wyrostki kolczyste kręgosłupa, żebra, guz kości biodrowej, nasada ogona; wyczuwalna struktura kości żeber, szyi i łopatki; brak jakiejkolwiek tkanki tłuszczowej

2. Bardzo wychudzony

zwierzę wychudzone, wyrostki kolczyste oraz poprzeczne okolicy lędźwiowej kręgosłupa pokryte w niewielkim stopniu tkanką tłuszczową, lekko zaokrąglone; wyrostki kolczyste, żebra, nasada ogona, łopatka i struktura szyi słabo widoczne i wyczuwalne

3. Wychudzony

tkanka tłuszczowa obecna w połowie podstawy wyrostków kolczystych kręgosłupa; niewyczuwalne wyrostki poprzeczne; tkanka tłuszczowa pokrywa nieznacznie okolicę żeber, łopatki, guz kości biodrowej – struktury te są wyczuwalne

4. Szczupły

wzdłuż kręgosłupa zauważalny niewielkiego stopnia fałd tłuszczu; zarys żeber słabo dostrzegalny, zarys nasady ogona widoczny w zależności od budowy konia, wokół nasady ogona wyczuwalna tkanka tłuszczowa; guz kości biodrowej niewyczuwalny; żebra, kość łopatki oraz szyja lekko otłuszczone

5. Umiarkowanie szczupły

grzbiet prawidłowo zaokrąglony; krawędź żeber niewidoczna, ale wyczuwalna, obecność tkanki tłuszczowej w okolicy nasady ogona; żebra, szyja i łopatka umiarkowanie otłuszczone

6. Normalny

żebra prawidłowo pokryte tkanką tłuszczową, niewyczuwalne; tkanka tłuszczowa zaczyna odkładać się w okolicy grzbietu, za łopatką i wzdłuż górnej krawędzi szyi

7. Lekka nadwaga

zaczyna się pojawiać podwójna fałda wzdłuż górnej krawędzi grzbietu; obecność tkanki tłuszczowej w okolicy żeber, nasady ogona i wzdłuż szyi

8. Nadwaga

żebra trudno wyczuwalne, otłuszczona okolica nasady ogona, widoczne fałdy tłuszczu wzdłuż grzbietu, charakterystyczny grzebień „tłuszczowy” na górnej krawędzi szyi; tkanka tłuszczowa zaczyna się odkładać w innych częściach ciała

9. Otyłość

wyraźnie widoczna podwójna fałda tkanki tłuszczowej wzdłuż grzbietu; grzebień na szyi przechylony na bok, tkanka tłuszczowa wokół żeber, łopatki o nieregularnej strukturze (widoczny cellulit); słabizny wypełnione tłuszczem, powstałe fałdy tłuszczu mogą prowadzić do otarć

Na podstawie „Nutrient requirements of horses”, Washington DC 1989.

Nadwaga jako okresowy stan fizjologiczny

Nadwaga i otyłość nie zawsze są związane z nadmiernym jedzeniem. U koni, podobnie jak i u ludzi, pojawia się ona jako fizjologiczny stan w przebiegu ciąży, podczas której dochodzi do kumulacji tłuszczu w organizmie matki dla lepszego rozwoju płodu, a później jako zapasu energetycznego w trakcie laktacji. Oczywiście pewne grono hodowców znacznie przedłuża stan nadwagi klaczy, co w konsekwencji zaburza prawidłową pracę jajników, doprowadza do otłuszczenia narządów wewnętrznych, a później owocuje problemami z jej ponownym zaźrebieniem. Najlepiej, gdyby klacz przygotowana do stanówki mieściła się w powyższej skali pomiędzy 5 a 6.

Więcej przeczytasz w styczniowym numerze "Koni i Rumaków".