Kastracja – potrzebna czy nie?Kastrowanie_koni.jpg

Tekst: lek. wet. Agnieszka Bestry
Foto: Piotr Filipiuk

Kastracja, z włoskiego castratio, inaczej wytrzebienie, to rutynowy zabieg chirurgiczny, polegający na nieodwracalnym pozbawieniu ogiera gonad, tj. jąder wraz z najądrzami i częścią powrózka nasiennego.

Jądra zaczynają się rozwijać w okresie prenatalnym, czyli płodowym. Ich zawiązki powstają w sąsiedztwie nerek, w okolicy lędźwiowo-krzyżowej, a proces zstępowania zaczyna się pomiędzy 6. a 7. miesiącem życia płodowego, aby maksymalnie do dwóch tygodni po porodzie znaleźć się w worku mosznowym. Zdarzają się również przypadki zstąpienia jądra znacznie później, tj. w 4.-5. miesiącu życia, a nawet w wieku 2 lat.

Temperatura w mosznie jest niższa od temperatury ciała konia o 1-2°C. Ma to istotne znaczenie w procesie spermatogenezy, czyli produkcji plemników.

Ogierki zaczynają dojrzewać w wieku ok. 12 miesięcy, z odchyleniem 6-miesięcznym, zarówno w jedną, jak i drugą stronę, co jest cechą osobniczą. Proces ten związany jest ze wzrostem poziomu androgenów i testosteronu we krwi, które stymulują proces spermatogenezy. Profesor Kosiniak z AR w Krakowie przeprowadził badania, które wykazały, że pierwsze odruchy erekcji u ogierków półkrwi angloarabskiej w obecności grzejącej się klaczy występują pomiędzy 8. a 13. miesiącem życia. Pierwsze wspięcia następują pomiędzy 13. a 18. miesiącem, natomiast zdolność do aktu płciowego osiągana jest pomiędzy 14. a 19. miesiącem. Pierwsze plemniki pojawiają się w ejakulacie u 18-21-miesięcznego ogierka. Nasuwa się więc pytanie, kiedy najlepiej kastrować.

Kiedy kastrujemy?

Po stwierdzeniu przez lekarza obecności jąder w mosznie, praktycznie każdy moment na wykonanie zabiegu jest odpowiedni. Jednak w tej kwestii ilu ludzi, tyle opinii. Niektórzy uważają, że im wcześniej, tym lepiej, inni natomiast każą czekać aż do ukończenia 2. roku życia przez ogierka. Kto zatem ma rację? Odpowiedź jest politycznie poprawna, gdyż obie strony mają słuszność. Jak już wcześniej wspominałam, ogierki zaczynają dojrzewać w wieku ok. 12 miesięcy. Wzrost produkcji męskich hormonów płciowych przyczyniać się będzie do rozwoju drugorzędowych cech męskich, takich jak umięśnienie czy sam wygląd. Z drugiej zaś strony, zwiększenie produkcji androgenów i testosteronu zmieni charakter ogierka. Stanie się on bardziej „ogierzasty” – pobudliwy, nerwowy, a czasem i agresywny. Kierując się tym kryterium, odpowiedź rzeczywiście brzmi – im wcześniej, tym lepiej. Przykładem są tu hodowcy ze Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, którzy kastrują ogierki 4-6-miesięczne, nieprzedstawiające wartości hodowlanej po wstępnej selekcji. Tak wcześnie wykastrowane konie są spokojne i świetnie sprawdzają się jako konie rekreacyjne i dla dzieci. Poza tym tak wczesna kastracja sprawia, że koń urośnie jeszcze o 2-3 cm z zachowaniem delikatniejszej budowy ciała.

Kastracja po 2. roku życia sprawi, że późniejszy wałach będzie miał bardziej samczy wygląd, stanie się masywniejszy, ale może zachować też i wybujały temperament, zwłaszcza jeśli miał kontakt z grzejącymi się klaczami. W Polsce i w Niemczech ogierki kastrowane są na ogół w wieku 18-24 miesięcy.

Wskazania do kastracji:
• niska wartość hodowlana konia
• agresywność i nadpobudliwość
• zmniejszenie popędu płciowego
• nowotwory jąder
• przepuklina mosznowa
• wnętrostwo (cryptorchidismus)

Gdy jądro nie zstąpi...

Czasem jednak zdarza się, że jedno bądź oba jądra nie zstąpią w ogóle. Zatrzymanie jądra w jamie brzusznej lub kanale pachwinowym nazywa się wnętrostwem, z łacińskiego cryptorchidismus. Niezstąpienie jąder grozi ich przegrzaniem, co sprzyja późniejszemu powstawaniu nowotworów jądra oraz może doprowadzić do zatrzymania produkcji plemników, czego skutkiem jest niepłodność wnętra. Z drugiej zaś strony, wysoka temperatura sprzyja zwiększonej produkcji androgenów i testosteronu, które wpływają na zachowanie ogiera. Koń taki jest nad wymiar agresywny i złośliwy, posiada odruchy kopulacyjne bez możliwości zapłodnienia. Dość często zdarza się, że jądro pozostałe w jamie brzusznej, oprócz wspomnianego procesu nowotworzenia, ulega zwapnieniu lub też skostnieniu, a nierzadko jego zawartość stanowią rachityczne zawiązki zębów.

Rodzaje wnętrostwa (trzy pierwsze w zależności od lokalizacji jądra):
• brzuszne zupełne – jądro wraz z najądrzem znajduje się w jamie brzusznej
• brzuszne niezupełne – jądro znajduje się w jamie brzusznej, a najądrze w kanale pachwinowym
• pachwinowe – jądro wraz z najądrzem znajdują się w kanale pachwinowym
• jednostronne (lewo- lub prawo-), obustronne

Wnętrostwo jest bezwzględnym wskazaniem do kastracji, chyba że właściciel lubi jeździć na bombie, która w każdej chwili może wybuchnąć.

W odróżnieniu od standardowej kastracji zabieg sterylizacji wnętra musi być przeprowadzony w warunkach szpitalnych, co jest najczęściej związane z koniecznością otwierania jamy otrzewnowej w celu znalezienia drugiego jądra. Ze względu na otwarcie jamy brzusznej, proces rekonwalescencji w odróżnieniu od standardowego trzebienia jest znacznie dłuższy. Przede wszystkim nie należy zmuszać konia do ciężkiej pracy i skoków przez ok. 6 miesięcy po zabiegu, gdyż może grozić to pojawieniem się przepukliny.

Więcej na temat zabiegu kastracji, m.in. jak przygotować konia do zabiegu, dowiesz się z kwietniowego numeru "Koni i Rumaków"