Przekarmianie paszą treściwą
Jak wystrzegać się błędów żywieniowych?


Uniknac_bledow.JPGTekst: Martyna Kaczmarek
Foto: Piotr Filipiuk

Przekarmianie koni jest coraz częściej spotykanym błędem żywieniowym. Zdarza się, że właściciele podają swoim koniom nawet kilkanaście kilogramów paszy treściwej dziennie, często dzieląc ją tylko na dwa posiłki, przy okazji zastanawiając się, dlaczego ich koń wciąż chudnie.

Aby zrozumieć istotę problemu, należy zagłębić się w anatomię oraz fizjologię przewodu pokarmowego koni. Podstawowymi odcinkami przewodu pokarmowego koni są: jama ustna, gardziel, przełyk, żołądek, jelito cienkie, jelito grube wraz z jelitem ślepym, okrężnicą oraz odbytnicą. Przewód pokarmowy koni jest pod względem budowy anatomicznej oraz funkcjonowania przystosowany do stałego pobierania małych ilości paszy objętościowej, tak jak odbywa się to w naturalnych warunkach bytowania.

Trawienie w poszczególnych odcinkach przewodu pokarmowego

W jamie ustnej pokarm podczas żucia zostaje silnie rozdrobniony, roztarty oraz naśliniony. Na pobranie jednego kilograma owsa lub granulatu koń średnio poświęca 10 minut, natomiast przeżucie kilograma paszy objętościowej zajmuje mu ok. 40–50 minut. Również bardzo istotną różnicą z punktu widzenia prawidłowego funkcjonowania przewodu pokarmowego jest wydzielanie śliny. Podczas pobierania paszy treściwej koń wydziela 1–1,5 kg śliny na 1 kg paszy, natomiast żując siano lub słomę  3–5 kg śliny na 1 kg paszy. Ślina koni nie zawiera enzymów trawiennych, jednak odgrywa bardzo ważną rolę – neutralizuje kwasy żołądkowe w przedniej części żołądka.

Żołądek u średniej wielkości konia (500 kg masy ciała) ma wielkość 15–20 l, czyli biorąc pod uwagę ogólną masę ciała konia, jest niewielki. Przystosowany jest do ciągłego przyjmowania małych porcji pożywienia. Jeśli chodzi o budowę, przypomina ziarno fasoli i podzielony jest na dwie części: przednią – bezgruczołowy worek ślepy – oraz tylną – wyściełaną błoną śluzową z gruczołami wytwarzającymi sok żołądkowy. Dzięki silnemu mięśniowi zwieracza, w miejscu połączenia przełyku z wpustem żołądka, gdy żołądek jest przepełniony, dochodzi do skurczu zwieracza, w wyniku czego konie nie mają odruchu wymiotnego.   
Trawienie w żołądku zachodzi dzięki enzymom zawartym w paszy, enzymom bakteryjnym oraz pod wpływem soku trawiennego. W przedniej części dominują procesy bakteryjne, możliwe dzięki obecności mikroorganizmów; natomiast w tylnej części gruczołowej wydzielana jest pepsyna trawiąca białko oraz kwas solny.
Żołądek wypełnia się warstwowo, zaczynając od worka ślepego, stopniowo przemieszczając się w kierunku części gruczołowej (z równoczesnym upłynnieniem się treści pokarmowej). Pasza treściwa jest wolniej transportowana w dół ze względu na mniejsze naślinienie i wyższą zawartość suchej masy niż pasza objętościowa.  Z tego względu po pobraniu większych ilości pasz treściwych  żołądek jest silniej wypełniony. Za względu na budowę oraz wielkość żołądek jest bardzo podatny na zaburzenia czynnościowe oraz przepełnienie.

Dalszy odcinek przewodu pokarmowego stanowi jelito cienkie, które możemy podzielić na dwunastnicę, jelito czcze i jelito biodrowe. Błona śluzowa jelita wyścielona jest nabłonkiem, pokrytym kosmkami, które zwiększają powierzchnię chłonną; posiada również liczne gruczoły wydzielające sok jelitowy. Uwodniona treść pokarmowa różni się pod względem zawartości suchej masy – u koni żywionych paszą objętościową wynosi mniej niż 4%, natomiast przy podaniu samej paszy treściwej sięga nawet do 10%; mieszana przesuwana jest dalej za pośrednictwem ruchów jelitowych. Wart uwagi jest fakt, że koncentracja lotnych kwasów tłuszczowych w jelicie cienkim jest wyższa, gdy żywienie opiera się na paszach objętościowych suchych. Natomiast koncentracja kwasu mlekowego zarówno w żołądku, jak i jelicie cienkim rośnie wraz ze wzrostem ilości paszy treściwej, co z kolei niekorzystnie przekłada się na obniżenie pH.

Dalsze procesy odbywają się w jelicie ślepym oraz okrężnicy, które pełnią funkcję „komory fermentacyjnej” – pod wpływem bakterii rozkładają składniki włókna surowego oraz niestrawionych wcześniej składników pokarmowych.

Więcej przeczytasz w majowym numerze miesięcznika "Konie i Rumaki"