Jak nauczać jeździectwa?
Propozycje zajęć jazdy konnej dla dzieci i młodzieży

Tekst: Antonia Sieber

Jak_nauczac.jpgPropozycje jazd są skonstruowane i zaplanowane w taki sposób, aby można je było wykorzystać również w innych sytuacjach i przy nieco innej tematyce. Wszystkie z nich poprzedzone są omówieniem istotnych kwestii teoretycznych związanych z charakterystyką danej grupy. Rozważania te uświadamiają nam, że dobry instruktor powinien dokładnie przemyśleć kluczowe aspekty swoich zajęć oraz stale gromadzić doświadczenia praktyczne, aby naprawdę dobrze wykonywać swoją pracę.

Uwarunkowania – otoczenie i konie

Przy prowadzeniu jazd dla dzieci i młodzieży istotne jest zapewnienie ogrodzonej ujeżdżalni lub hali, przynajmniej w pierwszych fazach nauki. Hala jest przydatna szczególnie w zimie, gdyż pozwala na kontynuację nauki nawet podczas niskich temperatur. W zamkniętej hali konie są zwykle bardziej skupione i łatwiejsze do prowadzenia dla niewprawnego jeźdźca. Jeśli jednak jazdy odbywają się wyłącznie na hali, na dłuższą metę trudno jest podtrzymać zapał do nauki – tak uczniów, jak i koni.

Dobrze, jeśli w ośrodku dostępne jest pomieszczenie socjalne – zwłaszcza w zimie, gdyż może ono służyć za szatnię – jest ponadto przydatna biblioteka z fachową literaturą jeździecką lub sala wykładowa.

W przypadku zajęć dla dzieci i młodzieży szczególnie ważne jest, aby ośrodek dysponował końmi o odpowiednim wzroście dla młodych jeźdźców, czyli w przypadku dzieci – kucykami, a w przypadku młodzieży – tzw. małymi końmi. Tylko w ten sposób dzieci mogą nauczyć się prawidłowego stosowania pomocy oraz wyczuwania reakcji koni.

U początkujących uczniów należy szczególnie zadbać o przełamywanie obaw i budowanie zaufania do koni. Kucyki i młode konie powinny być dobrze ujeżdżone i nie reagować na błędy jeźdźców brykaniem czy ponoszeniem.

Predyspozycje uczniów

• Wiek, doświadczenie, stopień zaawansowania

Obecnie grupy do jazdy nie zawsze są dobierane pod kątem umiejętności i poziomu zaawansowania. Szczególnie w przypadku dzieci, różnice pod tym względem potrafią być kolosalne. Nawet jeśli jeźdźcy są w podobnym wieku, zwykle różnią się od siebie znacznie wzrostem i budową ciała. Podobnie jest z ich predyspozycjami, których nie widać gołym okiem. Młodzi uczniowie wykazują różną zdolność do przyswajania informacji i różne zdolności kondycyjne (wytrzymałość, szybkość, siłę, zwinność). Te różnorodne predyspozycje muszą być wzięte pod uwagę w czasie każdej jazdy. Są one istotne, z jednej strony, przy ustalaniu celów nauki, które często muszą być inne dla poszczególnych jeźdźców w danej grupie, z drugiej zaś przy doborze metod i środków pomocniczych, które w stosunku do różnych uczniów mają różną skuteczność. W miarę możliwości, przy podziale jeźdźców na grupy, oprócz wieku i poziomu zaawansowania, instruktor powinien uwzględnić również powyższe kryteria.

• Oczekiwania, dotychczasowe sukcesy, kompetencje

Każdy jeździec ma inne oczekiwania i inne cele, którymi kieruje się w jeździectwie i swoich kontaktach z końmi. Każde takie oczekiwanie ma swoje uzasadnienie. W tym kontekście uwypuklają się szczególnie różnice pomiędzy dziewczętami a chłopcami. Chłopcy poszukują nowych wyzwań, a jeździectwo sprawia im przyjemność, jeśli daje im szansę na „mocniejsze przeżycia”. Dziewczynki lubią opiekować się końmi, szukają kontaktu z przyrodą i są zwykle bardziej ambitne od chłopców, co pozytywnie wpływa na rozwój ich umiejętności jeździeckich. W przypadku chłopców idealne byłoby włączenie do procesu nauki męskich

wzorców, z którymi mogliby się identyfikować. Aby móc jak najlepiej spełniać potrzeby poszczególnych jeźdźców oraz zaoferować im najodpowiedniejsze metody nauczania, konieczna jest znajomość ich oczekiwań. Przydatne są regularne rozmowy. Czasami złe samopoczucie jeźdźca danego dnia sprawia, że pewnych celów nie da się zrealizować. Czasem jeźdźcy stawiają sobie nowe cele. Jeśli są one zbyt wysokie, należy w toku rozmowy spróbować przenieść je na bardziej realistyczny poziom.

• Informacje uzupełniające (otoczenie, stan zdrowia)

W tym miejscu omówimy kwestie, które części instruktorów mogą wydawać się bez znaczenia, ale które mogą mieć istotny wpływ na sukcesy w nauce jazdy konnej. Na aspekty te często nie mamy wpływu, jednak powinniśmy być ich świadomi, zwłaszcza w kontekście podnoszenia motywacji czy też budowania właściwej samooceny u naszych uczniów.

O jakiej porze dnia odbywa się jazda?

We wtorkowy wieczór o godz. 19:00, po długim dniu w szkole, trzech godzinach zajęć dodatkowych i porannej klasówce z matematyki, młody jeździec będzie prawdopodobnie mniej skupiony na jeździe, niż jeśli odbywa się ona w sobotnie przedpołudnie, po smacznym śniadaniu i wystarczająco długim śnie.

Czy rodzice lub inni członkowie rodziny są obecni podczas jazdy i obserwują jej przebieg?

Taka sytuacja różnie wpływa na uczniów. Wielu, w obecności rodziców czy dziadków, stara się szczególnie mocno, inni odczuwają obecność ambitnych rodziców jako presję i są spięci.

Czy uczeń jest przeziębiony, niedawno przebył dłuższą chorobę lub niewyraźnie wygląda?

Choroby – zarówno te właśnie przebyte, w trakcie których uczeń przez dłuższy czas nie uprawiał żadnego sportu, jak i te, które właśnie się zaczynają – wywierają niebagatelny wpływ na sprawność jeźdźca, szczególnie na jego kondycję i zdolność koncentracji. Nie oznacza to, że trening należy przerwać, ale ewentualnie odpowiednio dostosować poziom wymagań i obciążenia.

Czy uczeń ma obecnie problemy w szkole, z rodzicami, itp.?

Problemy dnia codziennego i/lub w rodzinie mogą stanowić dla jeźdźca tak duże obciążenie – także nieświadome – iż nie jest on w stanie się skoncentrować, słuchać poleceń (wydaje się nieobecny myślami) i podchodzi do jazdy bez zapału. Dlatego też od czasu do czasu warto zapytać ucznia, co u niego słychać, czy wszystko w porządku w szkole i z rodzicami – nawet jeśli sprawia to wrażenie jedynie zwykłej uprzejmości.

Fragment pochodzi z podręcznika dla instruktorów i trenerów „Jak nauczać jeździectwa”, autoryzowanego przez Polski Związek Jeździecki (Wydawnictwo Akademia Jeździecka). Książkę nabyć można na stronie: www.akademiajezdziecka.pl.

Więcej przeczytasz w lipcowym numerze miesięcznika "Konie i Rumaki"