Weterynaria
Hipotermia i odmrożenia

Tekst: James A. Orsini, Thomas J. Divers
Foto: Paulina Dudzik

Hipotermia_1.jpgHipotermia często występuje w zimnym klimacie i w pewnych określonych sytuacjach, jak np. po narkozie, u źrebiąt z posocznicą, u osłów lub osłabionych zwierząt. Odmrożenia rzadko występują u dorosłych koni, ale mogą się zdarzyć u osłabionych pacjentów, często u osłów i słabych źrebiąt, narażonych na wyjątkowo silny mróz.

Rozpoznanie

• W przypadku, gdy temperatura ciała waha się w granicach 33,9-36,1oC, mamy do czynienia ze średnim stopniem hipotermii, jednak gdy temperatura spadnie poniżej 33,9oC, jest to już poważna hipotermia. W ciężkiej hipotermii może dojść do zaniku dreszczy i do rozszerzenia naczyń obwodowych, co jest gorsze niż sama hipotermia.

• Zimne kończyny wraz ze zmianą zabarwienia na białe lub soczyście czerwone (mogą być także gorące i czerwone, jeżeli doszło do recyrkulacji).

• Hipotermia średniego stopnia może objawiać się zwiększeniem liczby uderzeń serca, jednak ciężka postać może prowadzić do bradykardii i zmniejszenia liczby i głębokości oddechów. W ciężkiej hipotermii zwykle występuje depresja.

ZALECENIA

• Należy ogrzać kończyny (zewnętrzne ogrzewanie powierzchni).

– Należy przenieść chore zwierzę do ogrzewanego pomieszczenia lub przynajmniej w miejsce bezwietrzne, zastosować koce, by zmniejszyć parowanie (do środowiska) i przewodzenie (do ziemi) powodujące utratę ciepła. Można również rozpocząć ogrzewanie zwierzęcia w następujący sposób:

> należy zastosować okłady z ciepłej bieżącej wody lub polewać ciepłą wodę z butelki, nagrzewając w ten sposób wybrane części ciała, a nawet ostrożnie używać lamp nagrzewających tak, by nie poparzyć skóry zwierzęcia,

> należy zastosować koce ogrzewane powietrzem (Bair Hunger, Augustine Medical, Eden Prairie, Minnesota), które można ustawić na różne temperatury i które są szczególnie przydatne w przypadku ogrzewania źrebiąt z hipotermią.

• Należy przywrócić mikrokrążenie skórne, podając:

> antyprostaglandyny: megluminian fluniksyny i.v.

> pentoksyfilinę 8,4 mg/kg p.o. co 12 godz.,

> środki rozszerzające naczynia: acepromazynę,

> inhibitory agregacji płytek: aspirynę,

> niskocząsteczkową heparynę w dawce 50-80 j./kg podskórnie co 12 godz.

• Leczenie miejscowe

> Stosuje się żel aloesowy 3-4 razy dziennie.

> Maść z nitrogliceryną (2%) może być stosowana na niewielkie obszary, najbardziej uszkodzone, jednakże jej absorpcja przez skórę u koni nie została potwierdzona.

UWAGA! Stosując maść z nitrogliceryną należy używać rękawiczek.

• Trzeba stosować osłonę antybiotykową, jeżeli istnieje podejrzenie martwicy lub jako ochronę przed posocznicą, wywołaną hipotermią i immunosupresją.

• Należy zastosować ogrzewanie pomieszczenia w celu zapewnienia ciepła. W przypadku ekstremalnej hipotermii samo ogrzewanie powierzchniowe może w niektórych przypadkach spowodować obniżenie temperatury wnętrza i z czasem prowadzić do dalszego ochłodzenia ciała.

• Stosuje się ogrzane płyny.

 Ciepłe krystaloidy i roztwory koloidowe, w szczególności osocze, zawierające antytrombinę III i inne antykoagulanty. Poza ogrzewaniem organizmu dożylne podanie płynów może być niezbędne w leczeniu hipowolemii.

 W przypadku ogrzewania jedynie obwodowych części ciała może dojść do wstrząsu hipowolemicznego ze względu na rozszerzenie naczyń krwionośnych w tych odcinkach.

 Należy rozpocząć podawanie zbilansowanego izotonicznego płynu do żołądka lub per rectum.

 Należy podać tyroksynę w dawce 20 µg/kg p.o. co 24 godz. w przypadku hipotermii u osłów lub słabych źrebiąt z laboratoryjnie potwierdzoną niedoczynnością tarczycy.

OSTRZEŻENIA

• Nie wolno stosować rozcierania, ponieważ powoduje ono uszkodzenie przemrożonych komórek.

• Poważnie wychłodzonemu źrebięciu nie wolno podawać mleka.

• Nie wolno dopuścić do pogłębienia się hipotermii u koni i źrebiąt podczas wybudzania ze znieczulenia ogólnego.

Rokowanie

Na rokowanie mają wpływ następujące parametry:
* czas narażenia na czynnik uszkadzający,
* temperatura,
* siła wiatru,
* wilgotność skóry,
* status krążeniowy pacjenta,
* skuteczność leczenia.

U niektórych pacjentów dochodzi do zrzucenia skóry i puszki kopytowej w odmrożonych kończynach, u innych zaś nie występują żadne objawy dodatkowe po ogrzaniu kończyny. Obrzęk i brak reakcji na ogrzewanie są niekorzystnym wskaźnikiem prognostycznym.

W przypadku posocznicy, szczególnie u źrebiąt, podobny zespół jest powodowany zakrzepicą tętniczą.

U niektórych źrebiąt mogą wystąpić napady drgawkowe po ogrzaniu, wymagające kontroli w celu zapobiegania przypuszczalnemu uszkodzeniu mózgu.

Bibliografia

Kohn C.W., Hinchcliff K.W., McKeever K.H., Evaluation of washing with cold water to facilitate heat dissipation in horses exercised in hot, humid, conditions, Am J Vet Res 1999, 60(3):299-305.

Mackay R.J., Use of a quantitative intradermal terbutaline test for measuring sweat production in normal and anhydrotic horses, [w:] ACVIM abstract #123, J Vet Intern Med 2006, 20(3), 744.

Fragment pochodzi z książki “Postępowanie i leczenie w nagłych przypadkach chorób koni” James A. Orsini, Thomas J. Divers, która właśnie ukazała się na rynku nakładem Wydawnictwa Galaktyka.