Guzy2.jpgGuzy i nowotwory

Tekst: lek. wet. Alicja Iwaszko-Simonik
Foto: Paulina Dudzik

Pojawienie się guzów nowotworowych u koni jest przyczyną znacznego niepokoju u właściciela. Ich rozwój związany jest z niekontrolowanym podziałem komórek organizmu i wynika z mutacji genów. Najprościej nowotwory można podzielić na łagodne, niedające przerzutów, oraz złośliwe z możliwością rozprzestrzeniania się po organizmie. U koni najczęściej występującymi guzami są nowotwory skóry tj. sarkoidy, rak płaskonabłonkowy i czerniak. Jednakże nie każda zmiana guzowata jest nowotworem.

Sarkoid

Jest najczęściej występującym guzem skórnym u koni, klasyfikowanym do łagodnych nowotworów, niedających przerzutów do innych narządów wewnętrznych. Jednakże nazywanie sarkoida nowotworem może być mylne i niepokojące dla właściciela. Przyczyna powstawania tego rodzaju nowotworu nie jest znana, choć istnieją teorie o pochodzeniu wirusowym, jak również genetycznym. Uważa się, iż konie arabskie są genetycznie predysponowane do występowania sarkoidów. Sarkoid może przybierać różne formy od litych guzków, brodawkowatych, uszypułowanych narośli do wrzodziejących guzów o wyglądzie „dzikiego mięsa”. Koń, u którego pojawia się taka zmiana, nie wykazuje objawów ogólnych. Sarkoid nie swędzi i nie boli, czyli jest jedynie wadą kosmetyczną. Miejscem najczęstszego występowania jest głowa, szyja, piersi, okolica mostka, brzuch i uda (rys. 1). Niektóre miejsca są kłopotliwe i mogą ograniczać użytkowanie konia, jeśli występują w miejscu zakładania ogłowia, popręgu lub siodła. Jeśli zauważymy pojawienie się sarkoidu, należy poinformować o tym lekarza weterynarii, który w razie konieczności usunie go chirurgicznie lub za pomocą zamrożenia. Istnieje również terapia immunologiczna polegająca na podaniu odpowiedniej szczepionki do wnętrza guza. Ma to na celu pobudzenie sił obronnych organizmu do walki z sarkoidem. Aby uzyskać zadowalający efekt, szczepionkę podaje się od 3 do 6 razy w przeciągu 2-3 tygodni.

Rak płaskonabłonkowy

Jest nowotworem złośliwym pochodzącym z komórek nabłonka, które mogą rozwinąć się w skórze lub błonach śluzowych. Bardzo często przejawiają zdolność do produkcji śluzu i z tego względu określane są rakiem śluzowatym lub galaretowatym. Raki skóry spotyka się przede wszystkim na głowie, szyi, prąciu, napletku, pochwie i okolicach odbytu. Raki błon śluzowych występują natomiast najczęściej na języku, wargach, w gardle i na napletku. Nierzadko choroba ta dotyczy również trzeciej powieki, która często rozprzestrzenia się na rogówkę, a następnie na całą gałkę oczną i oczodół. Powierzchnia guza zazwyczaj jest popękana i pokryta wrzodziejącymi ranami. Nowotwory te przyjmuję różne kształty. Mogą być uszypułowane lub przytwierdzone podstawą do tkanki, kalafiorowate lub bulwiaste. W przypadku obecności raka płaskonabłonkowego bardzo szybko dochodzi do powiększenia węzłów chłonnych oraz przerzutów do płuc, wątroby, śledziony, nerek, jajników czy też nadnerczy. W wyniku kontaktu może dojść do zajęcia otrzewnej, jelit i żołądka. Ogniska przerzutowe można spotkać także w układzie nerwowym. W odróżnieniu od człowieka ewentualne wyniszczenie organizmu konia zachodzi bardzo powoli i zazwyczaj nie wykazuje bolesności. Jeśli jednak proces ten jest bardzo zaawansowany, chore konie powinny zostać poddane eutanazji.

Czerniak

Czerniak (łac. melanoma) jest nowotworem wywodzącym się z komórek melanocytów wytwarzających barwnik melaninę. Może być zlokalizowany w skórze, błonach śluzowych lub w gałce ocznej. Rozróżnia się łagodne i złośliwe postacie czerniaka, jednakże każda forma łagodna może nabrać złośliwego charakteru. Konie siwe są predysponowane do wystąpienia czerniaka. Szacuje się, iż 75-80% zwierząt tej maści w wieku powyżej 15 lat jest dotkniętych tym nowotworem. Występowanie czerniaka u koni siwych nie jest powiązane z ekspozycją na promieniowanie ultrafioletowe, tak jak ma to miejsce u ludzi. Sierść oraz ciemna pigmentacja skóry u tych zwierząt skutecznie chroni je przed promieniowaniem. Uważa się, iż prawdopodobną przyczyną rozwoju tego nowotworu u koni siwych jest mutacja genów. Czerniak może również rozwinąć się u koni innej maści. Zmiany te mogą występować w każdej okolicy ciała. Najczęściej obserwuje się je w okolicy krocza, czyli wokół narządów płciowych, i u nasady ogona. Guzy mogą rozwinąć się także na głowie, w okolicy małżowiny usznej i na wargach. Początkowo czerniaki rosną pojedynczo. Później zaczynają pojawiać się nowe ogniska, które osiągają wielkość do 5 cm. Guzy uszypułowane są w większości przypadków łagodne, nie zmieniają swoich rozmiarów i nie dają przerzutów. W takich przypadkach nie zaleca się żadnego leczenia. Czasami jednak czerniaki zaczynają szybko się rozrastać i rozpadać się, mając przy tym tendencję do rozprzestrzeniania w inne miejsca ciała. Guzy zlokalizowane w jamie brzusznej mogą uciskać na narządy wewnętrzne, np. jelita, dając przy tym objawy kolkowe. Rozpoznanie guzów w jamie brzusznej opiera się na badaniu ultrasonograficznym lub endoskopowym. Potwierdzenie rozpoznania daje badanie histopatologiczne. Leczenie zazwyczaj opiera się na usunięciu chirurgicznym nowotworu, jednakże istnieje ryzyko odbudowy i nawrotu choroby. Możliwe są także przerzuty, które mogą doprowadzić do wyniszczenia organizmu.

Więcej o różnych rodzajach guzów, m.in. o brodawczycy i włókniaku przeczytasz w październikowym numerze "Koni i Rumaków"