Profilaktyka chorób układu krążenia u koni surowcami pochodzenia roślinnego

Tekst: Łukasz Pawełek, Labofarm

Foto: Paulina Dudzik

 

Dlaczego koń jest w stanie przyspieszyć od 0 do 60 km/h w zaledwie kilka sekund? Dlatego, że jego tętno przyspiesza w tym czasie do wartości ponad 150 uderzeń na minutę, ponad 300 litrów krwi jest pompowanych przez ciało, a 2000 litrów powietrza wprowadzane do płuc w ciągu zaledwie jednej minuty.

 

Naturalna zdolność koni do zwiększenia produkcji hematokrytu we krwi, który jest decydującym czynnikiem determinującym wydajność transportu tlenu, pozwala na jego podwojenie w zależności od intensywności pracy. Wszystko u konia jest nastawione na szybkość i wytrzymałość.

 

Według literatury fachowej, choroby układu krążenia są trzecią najczęstszą przyczyną obniżonej wydolności u koni sportowych po chorobach układu mięśniowo-szkieletowego i układu oddechowego.

Najczęstszymi objawami klinicznymi są słaba wydolność, nagły opór w wykonywaniu cięższych ćwiczeń podczas treningów, obrzęki kończyn lub spadek wagi oraz poważniejsze – jak gwałtowne osłabienie lub zapaść.

Zarówno badania epidemiologiczne, jak i literatura tematu podają, że do najczęstszych jednostek chorobowych układu krążenia należą:

• zaburzenia rytmu serca, znane jako arytmie:

o najczęstsza odmiana arytmii związana z gwałtownym obniżeniem sprawności i wydolności fizycznej koni to migotanie przedsionków oraz

o przedsionkowo-komorowy blok serca definiowany jako czasowe, napadowe lub stałe zaburzenie przewodzenia bodźców z węzła zatokowo-przedsionkowego do roboczego mięśnia komór. Etiologią choroby może być ciągły stres, ale także zaburzenia równowagi elektrolitowej czy efekty leczenia farmakologicznego lub choroba węzłów chłonnych,

• niewydolność zastawek („nieszczelność zastawek”),

• różne postaci niewydolności żylnej, np. obrzęk, który w początkowym okresie niewydolności jest wynikiem zaburzenia równowagi pomiędzy filtracją włośniczkową a odpływem chłonki. Postępowi choroby towarzyszy zastój żylny oraz wzrost ciśnienia żylnego, powodujące nadmierną przepuszczalność naczyń włosowatych. Obrzęk występuje najczęściej w okolicy stawu pęcinowego,

• uszkodzenie lub zapalenie mięśnia sercowego jest najczęściej wynikiem zakażeń wirusowych lub działania toksyn.

 

Niezależnie od braku jednoznaczności co do etiologii choroby, przy zaobserwowaniu nieswoistego zachowania zwierzęcia lub ww. objawów należy pilnie zwrócić się do prowadzącego lekarza weterynarii, który w przypadku wstępnego potwierdzenia choroby oceni poprzez dokładne badanie fizykalne oraz podczas ewentualnej echokardiografii rzeczywisty stan zdrowia zwierzęcia oraz ustali procedurę monitorowania postępu choroby.

Jednakże, aby nie dopuścić do tak znacznych problemów zdrowotnych, możemy w profilaktyce chorób układu krążenia stosować surowce naturalne, a w szczególności zioła i te części roślin, które od wieków są znane z dobroczynnego działania na układ sercowo-naczyniowy.

Wielokrotnie podkreślana wyjątkowa zdolności koni – roślinożerców do selektywnego wchłaniania z przewodu pokarmowego substancji leczniczych o wyjątkowym znaczeniu terapeutycznym, szczególnie gdy surowcem jest nieprzetworzona w żaden sposób rozdrobniona część rośliny leczniczej, ma również ogromne znaczenie w ochronie układu krążenia tych zwierząt.

Oto niektóre z surowców zielarskich mających znaczenie w fitoterapii układu krążenia.

Kwiatostan i owoc głogu (Crataegi inflorescentia, Crataegi fructus)

Głóg należy do rodziny różowatych (Rosaceae) i występuje w postaci ciernistych krzewów bądź drzew, pospolitych w Europie, Azji i północnej Afryce. W Polsce można go spotkać w widnych lasach, zaroślach, na zrębach i zboczach. Sadzony jest też w parkach i jako element żywopłotu. Surowce lecznicze pochodzą od dwóch gatunków pospolicie występujących w Polsce: głogu jednoszyjkowego (Crataegus monogyna) – będącego krzewem lub drzewem osiągającym wysokość do 8 m – oraz głogu dwuszyjkowego (Crataegus oxyacantia L.), krzewu o wysokości do 3-4 m. Oba gatunki głogu mają białe kwiaty zebrane w kwiatostany, ciemnoczerwone owoce oraz ciemnozielone lśniące liście odwrotnie jajowate bądź okrągławe, o zmiennych wcięciach. Gatunki te można rozróżnić po słupku kwiatowym i liczbie pestek w owocach. Kwiaty głogu jednoszyjkowego posiadają słupek jednoszyjkowy, a owoce jedną pestkę, natomiast dwuszyjkowego – słupek dwuszyjkowy i owoce dwupestkowe lub trzypestkowe. Obecnie w lecznictwie stosuje się kwiatostan głogu (Crataegi inflorescentia) oraz owoc głogu (Crataegi fructus), które są surowcami farmakopealnymi. Pierwsze wzmianki o głogu pochodzą od Teofrasta (371-286 r. p.Chr.), zwanego ojcem botaniki starożytnej, który wspomina o tym, iż głóg był stosowany do przygotowywania środków uśmierzających ból, m.in. przy bólach zębów, przeciwko podagrze. Informacje o głogu możemy też znaleźć w średniowiecznym dziele Petrusa „Crescentiis de agri cultura omnibusque plantarum et animarum generibus Libri XII” („O uprawie roli i wszystkich gatunków roślin i zwierząt”) z ok. 1235 r. Dzisiejsze zastosowanie głogu w zaburzeniach krążenia jest znane prawdopodobnie od XVII w.

Głównymi związkami czynnymi kwiatostanu głogu są flawonoidy, które są odpowiedzialne za działanie rozkurczające mięśni gładkich naczyń krwionośnych, a także procyjanidyny oligomeryczne (związki wielofenolowe), łagodnie obniżające ciśnienie tętnicze krwi. Wśród flawonoidów występują m.in. witeksyna i jej glikozydy, rutozyd, hiperozyd, kemferol. Surowiec zawiera także fenolokwasy, kwasy triterpenowe, związki azotowe, garbniki, olejek eteryczny, beta-sitosterol, a także eskulinę.

Więcej o zastosowaniu głogu, a także ksztanowca w profilaktyce chorób krążenia przeczytasz w grudniowym numerze miesięcznika "Konie i Rumaki"