Elektrolity w żywieniu koni


Tekst: Anna Sałek
Foto: Paulina Dudzik-Deko

Elektrolity.jpgWraz z poprawieniem się pogody wiele osób zwiększa intensywność treningów swoim wierzchowcom. Dużo koni gorzej sobie radzi zarówno ze stresem związanym ze wzrostem wymagań, startami, ale także z pracą w upalny dzień. Przy prawidłowo dobranej dawce żywieniowej, straty minerałów związane ze wzrostem pocenia się są wyrównywane bez problemu. Spora część koni dla utrzymania odpowiedniej kondycji i sprawności podczas treningów i startów wymagać będzie jednak podawania elektrolitów do paszy, a w skrajnych przypadkach nawadniania dożylnego specjalnymi płynami wieloelektrolitowymi.

Po co komu elektrolity?

Wraz z potem, który wydalany jest nie tylko podczas wysiłku, ale np. przy kolce, różnego rodzaju chorobach zakaźnych i niezakaźnych, oraz z moczem wydala duże ilości zarówno wody, jak i elektrolitów. Również w przebiegu biegunek i krwotoków może dojść do zaburzeń elektrolitowych. Utrzymanie równowagi jonów jest niezbędne do prawidłowego funkcjonowania całego organizmu. Z tego względu warto pamiętać, że zarówno niedobory, jak i nadmierne stosowanie elektrolitów w diecie konia może wywołać niepożądane skutki. Do najważniejszych elektrolitów zaliczamy sód, potas, wapń, chlor oraz magnez. Warto pamiętać, że w pocie konia znajduje się około 10 razy więcej elektrolitów niż w ludzkim. Niestety, tak jak wiele innych organizmów, koń nie posiada dużych rezerw jonów, z których mógłby korzystać, by szybko i skutecznie nadrobić niebezpieczne braki. Przed wprowadzeniem elektrolitów do diety warto wykonać badanie krwi w celu sprawdzenia, czy koń nie wykazuje znacznych niedoborów. Dodatkowo, w uzasadnionych przypadkach należy ocenić, czy niedobory pierwiastków nie są wtórnym objawem problemów układu wydalniczego, pokarmowego itp. Zdarza się bowiem, że zaburzenia elektrolitowe sygnalizują, że problem leży głębiej i zastosowanie diety tylko chwilowo zamaskuje objawy. W grupie koni, które będą wymagały mniejszego lub większego wspomagania należą przede wszystkim konie pobudliwe, wykazujące nadmierną potliwość, z poliurią, w niektórych chorobach nerek, po krwotokach, w przebiegu kolek, biegunek, nadmiernie owłosionych (zespół Cushinga). Oprócz patologicznych stanów, elektrolity warto uzupełniać u koni z naturalną zwiększoną potliwością, poddawanych intensywnym treningom w trudnych warunkach pogodowych (wysokie temperatury, wysoka wilgotność). Zdrowy koń przy normalnej pogodzie (nawet przy wyższej temperaturze otoczenia i stabilnej wilgotności na średnim poziomie), poddany treningowi wydziela około 15 litrów potu co godzinę. Przy wzroście wilgotności wzrasta parowanie potu i chłodzenie organizmu jest utrudnione. Dochodzi zatem do reakcji ze strony organizmu i wzrostu produkcji potu oraz wydłużenia jego wydzielania. To z kolei prowadzi do szybszej utraty elektrolitów. Taka ucieczka może powodować pojawienie się objawów ze strony kilku układów: zaburzenia rytmu serca, nieprawidłowe ciśnienie tętnicze krwi, bolesność mięśni i ich drżenia itp. O ile w przypadku niewielkich niedoborów pojedynczych pierwiastków mamy najczęściej do czynienia z pojedynczymi objawami, o tyle w uogólnionym problemie z elektrolitami może dojść do ciężkich zmian wielonarządowych.

Najczęstsze objawy przy niedoborach elektrolitów

Sód ̶ podstawowy kation osocza. Odpowiedzialny za utrzymywanie optymalnej objętości płynów oraz ciśnienia tętniczego krwi, decyduje także o wielkości wymiany wody pomiędzy komórkami a środowiskiem zewnątrzkomórkowym, kontroluje przekaźnictwo nerwowe. W przypadku niedoborów tego jonu obserwujemy np. zaburzenia w zachowaniu, bolesność i drżenia mięśni, a w skrajnych przypadkach dużych niedoborów może dojść do obrzęku mózgu.

Potas ̶ drugi bardzo ważny pierwiastek, który bierze udział w przewodnictwie nerwowym oraz w procesie skurczu mięśni (w tym mięśnia sercowego). W przypadku jego niedoborów obserwuje się osłabienie lub porażenie mięśni, zaburzenia rytmu serca, wzrost ciśnienia krwi.

Wapń to główny budulec kości, niezbędny jest także do prawidłowego procesu krzepnięcia krwi, bierze udział w przewodnictwie nerwowym oraz skurczach mięśni. Niedobory to przede wszystkim zaburzenia w działaniu mięśni (drżenia, skurcze itp.)

Magnez to kolejny budulec kości, bierze udział w procesach krzepnięcia krwi oraz skurczu mięśnia sercowego. Jest katalizatorem wielu enzymów biorących udział w ważnych procesach biologicznych organizmu. Niedobory powodują zaburzenia rytmu serca – dodatkowe skurcze, nadciśnienie tętnicze, drżenie mięśni, osłabienie mięśni, zaburzenia w zachowaniu itp.

W oparciu o powyższe informacje łatwo nam będzie wyobrazić sobie konia, u którego występują uogólnione zaburzenia elektrolitowe. Zwierzę takie wykazuje przede wszystkim objawy ze strony układu nerwowego, krążenia i mięśniowego. Wiele koni sportowych widocznie pokazuje problemy w postaci sztywności mięśni związanych z rozwijającym się stanem zapalnym, niechęć do oddawania skoków i aktywnego ruchu naprzód, wykonywania elementów na czworoboku czy problem z utrzymaniem tempa i skuteczności podczas próby terenowej. Jeździec często obserwuje opóźnienie reakcji itp.

Więcej przeczytasz w czerwcowym numerze miesięcznika "Konie i Rumaki".