WETERYNARIA
Doping u koni

Tekst: dr n. wet. Alicja Iwaszko-Simonik
Foto: Piotr Filipiuk

Dopingiem określa się sztuczne podnoszenie wydolności fizycznej i psychicznej organizmu metodami wykraczającymi poza normalny trening. Ogólnie za doping uważa się metody medyczne, potencjalnie szkodliwe dla zdrowia, które zostały oficjalnie zabronione. Pojęcie dopingu powstało na początku XX w., jednakże formy nieuczciwego wywierania wpływu na utrzymanie konkurencyjności podczas zawodów sięga nawet XVII w. U zwierząt, doping stosowany jest przede wszystkim u koni, psów i gołębi pocztowych. W krajach o gorącym klimacie zjawisko to dotyczy również wielbłądów i słoni.

Wyróżnia się kilka form dopingu:

  • farmakologiczny – polegający na podawaniu substancji poprawiających wydolność organizmu,
  • fizjologiczny – polegający na podawaniu substancji endogennych, np. krwi,
  • genetyczny – polegający na manipulacji genetycznej mającej na celu zwiększenie wydolności.

Doping farmakologiczny

U koni najczęściej stosuje się doping farmakologiczny, polegający na podawaniu substancji niedozwolonych mających na celu podwyższenie naturalnej wydolności organizmu. W normalnych warunkach koń korzysta tylko z 40% swojej wydolności. Poprzez regularny trening można podnieść wydolność zwierzęcia o dodatkowe 20%. Pozostałe 40% stanowi rezerwę organizmu i jest chronione przez bariery fizyczne i psychiczne, tj. ból i zmęczenie. Mogą być one uruchomione krótkotrwale w sytuacjach zagrażających życiu. Podawanie pewnych substancji niedozwolonych fałszywie zwiększa tę wydolność kosztem układu krążenia oraz układu ruchowego. Takie przełamanie granicy wydolności i czerpanie z rezerw organizmu może być niebezpieczne dla jego zdrowia, a nawet życia.

Środki dopingowe stosowane są albo bezpośrednio przed samymi zawodami sportowymi, albo na kilka tygodni lub miesięcy wcześniej. Mogą być ukierunkowane na jeden lub kilka układów ciała, tj. układ nerwowy, krążenia, oddechowy, pokarmowy, moczo-płciowy, mięśniowo-szkieletowy, odpornościowy, hormonalny, na skórę czy też krew.

Przepisy prawne

Międzynarodowa Federacja Jeździecka (FEI) sprawuje kontrolę nad przeprowadzaniem badań w kierunku obecności substancji dopingujących u koni. W Polsce jej odpowiednikiem jest Polski Związek Jeździecki (PZJ). FEI kieruje się zasadą, aby konie współzawodniczyły między sobą o swoich własnych siłach, bez dodatkowego wspomagania, mogącego być rezultatem zastosowania preparatów medycznych. Ma to na celu ochronę zwierząt przed utratą zdrowia, mogącą wynikać z maskowania kontuzji, kulawizny lub choroby. Większość preparatów leczniczych wykrywanych we krwi konia w czasie zawodów jest zakazana. FEI corocznie publikuje na swojej stronie internetowej listę substancji zakazanych (niedozwolonych) u koni. Substancje te dzieli się na trzy klasy:

  • substancje dopingujące
  • leki klasy A
  • leki klasy B

Wykrycie substancji zakazanych, nawet w małych ilościach dyskwalifikuje konia z zawodów. Obecność leków świadczy o naruszeniu przepisów kontroli leczenia.

Leki dozwolone

Istnieją pewne leki, których użycie jest dozwolone, jak również te, które podlegają kontroli. Należą do nich wlewy nawadniające, antybiotyki (prócz penicyliny prokainowej), środki odrobaczające (prócz lewamizolu), hormon tarczycy (lewotyroksyna), leki stosowane przy chorobie wrzodowej (ranitydyna, omeprazol).

Na liście podane są wartości graniczne pewnych substancji, których przekroczenie grozi dyskwalifikacją. Jeśli koń przyjmuje leki, w skład których wchodzą substancje zakazane, należy zgłosić ten fakt lekarzowi weterynarii zawodów. Decyzję o dopuszczeniu konia do zawodów podejmuje sędzia główny na podstawie opinii lekarza weterynarii zawodów.

Pobieranie prób do badań

Podczas zawodów lekarz weterynarii posiadający uprawnienia FEI pobiera mocz i krew do badań w kierunku obecności substancji zakazanych. Próbki te są oznakowane i pakowane w obecności zawodnika, a następnie wysyłane do laboratorium wyznaczonego przez FEI. W przypadku wyniku pozytywnego, FEI zawiadamia macierzystą federację narodową o wyniku i wzywa zawodnika do wyjaśnień. W przypadku wykrycia zabronionych substancji dopingujących postępowanie prowadzone jest zgodnie z regularnymi procedurami prawnymi.

Więcej przeczytasz w marcowym wydaniu "Koni i Rumaków".