WETERYNARIA
Dbajmy o końskie zęby

Tekst: lek. wet. Agnieszka Bestry
Foto: stock.chroma.pl

Stomatologia.jpgChociaż poziom świadomości dotyczący dobrostanu zwierząt stale rośnie, nadal pokutuje w Polsce przekonanie, iż problem z zębami u koni w ogóle nie istnieje, a wzywanie lekarza stomatologa jest zbytecznym wydatkiem. Konsekwencje zaniedbań mogą być bardzo bolesne zarówno dla konia, jak i portfela hodowcy.

Zęby u konia charakteryzują się tym, iż przez całe jego życie zmieniają się bardzo dynamicznie. A można to zaobserwować podczas wyrastania i wymiany zębów z mlecznych na stałe oraz w procesie stopniowego przesuwania się korony rezerwowej zęba – część tkwiąca w zębodole w kierunku światła jamy ustnej. Na podstawie wyglądu uzębienia, a zwłaszcza siekaczy, ze sporą dokładnością można określić wiek konia, bowiem wyrzynanie się zębów, ich wymiana i ścieranie odbywa się bardzo regularnie.

Aby lepiej zrozumieć potrzebę dbania o zęby naszego podopiecznego, pokrótce przypomnijmy skład uzębienia konia, funkcje pełnione przez poszczególne zęby oraz możliwości oceny wieku.

Koń i w żuchwie, i w szczęce ma po sześć siekaczy, dwa środkowe – cęgi, sąsiadujące z nimi z obu stron – średniaki, natomiast skrajne to okrajaki.

Siekacze służą do chwytania pokarmu. Występują one jako zęby mleczne (bielsze i mniejsze) oraz jako stałe.

Na powierzchni trącej zębów siecznych znajdują się charakterystyczne wgłębienia, zwane rejestrami. Źrebięciu już w kilka dni po urodzeniu bądź jeszcze w okresie prenatalnym wyrzynają się cęgi. Średniaki pojawiają się między 4.-6.tygodniem życia, a okrajaki między 6.-9. miesiącem. Roczne źrebię ma więc komplet zębów siecznych oraz starte rejestry na cęgach. Rejestry na średniakach znikają w wieku półtora roku, a na okrajakach w wieku dwóch lat.

Wymiana zębów u koni rozpoczyna się w wieku 2,5 lat. I tak: najpierw wypadają mleczne cęgi, potem średniaki – koń ma wtedy 3,5 roku, na końcu w wieku 4,5 lat – okrajaki. 5-letni koń ma już wszystkie zęby sieczne stałe i wyrośnięte.

W chwili wyrżnięcia się zębów stałych rejestry w siekaczach żuchwy mają głębokość 6 mm, a w siekaczach szczęki – 12 mm. Siekacze konia ścierają się z szybkością 2 mm na rok, ponieważ jednak do 12. roku życia zęby stale rosną, ich wysokość w tym czasie nie zmienia się, zmienia się tylko głębokość rejestrów, następuje ich ścieranie. Warto dodać, iż głębokość rejestrów w szczęce jest dwukrotnie większa niż w żuchwie i ścieranie się powierzchni trącej zaczyna się od żuchwy. I to na tej podstawie ocenimy dokładnie wiek naszego konia, ale tylko do około 12. roku życia. Po tym czasie wiek konia jesteśmy w stanie określić tylko na podstawie kształtu powierzchni trącej zęba.

Schemat oceny wieku konia:

5 -  obecne na wszystkich siekaczach w żuchwie i szczęce

6 - starte na cęgach żuchwy

7 - starte na średniakach żuchwy

8 -  starte na okrajakach żuchwy

9 - starte na cęgach szczęki

10 - starte na średniakach szczęki

11 - starte na okrajakach szczęki (brak rejestrów na wszystkich siekaczach)

Wiek w latach a kształt korony zęba:

do 12 r.ż. poprzecznie-owalny

12-18 okrągły

18-24 trójkątny

pow. 24 podłużnie-owalny

Kły, występujące tylko u osobników płci męskiej – czasami jednak wyrastają też u klaczy – nie pełnią żadnej funkcji podczas pobierania pokarmu. Niejednokrotnie zdarza się, iż ich nadmierny wzrost powoduje uszkodzenie błony śluzowej jamy ustnej i jest przyczyną powstawania owrzodzeń. Natomiast gromadzący się na ich powierzchni kamień nazębny powoduje choroby dziąseł w tej okolicy.

Przedtrzonowce i trzonowce potocznie określane zębami policzkowymi służą do rozdrabniania pokarmu. Warto podkreślić, iż zęby policzkowe żuchwy są węższe od swoich górnych – szczękowych odpowiedników. Fakt ten ma zasadnicze znaczenie podczas ścierania się powierzchni zębów. Otóż, zęby policzkowe fizjologicznie ścierają się nierównomiernie na całej swej długości tylko pod odpowiednim kątem, a problem z nimi najczęściej związany jest z nieprawidłowym ścieraniem się powierzchni, jako wynik zmiany procesu żywienia koni – przejścia z żywienia pastwiskowego na stajenne i skarmianie koni paszą wysoce przetworzoną w postaci np. granulatów.

Najczęstsze problemy związane z zębam:

• ostre krawędzie szkliwa

• haki i garby na pierwszych i ostatnich zębach policzkowych

• zgryz falisty

• zgryz schodkowy

• wolne przestrzenie między zębami

• kamień nazębny

Więcej przeczytasz w grudniowym numerze miesięcznika "Konie i Rumaki".