WETERYNARIA
Czynniki ryzyka w chorobach układu oddechowego koni

Tekst: dr n. wet. Alicja Iwaszko-Simonik
Zakład Patofizjologii
Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu
Foto: stock.chroma.pl

Czynniki.jpgZakażenia układu oddechowego są częstą przyczyną ograniczającą użytkowanie koni oraz powodującą straty ekonomiczne w hodowli koni. Na rozwój tych chorób mają wpływ podatność osobnicza, czynniki zakaźne (takie jak wirusy, bakterie grzyby) oraz czynniki środowiskowe.

Podatność osobnicza

Najważniejszą rolę w podatności osobniczej na zakażenia odgrywa odporność zwierzęcia, wiek, a także współistniejące zakażenia. Do dodatkowych czynników należą zaburzenia metaboliczne, mające wpływ na układ immunologiczny. Prawidłowo funkcjonujący układ immunologiczny dorosłego konia chroni go przed rozwojem choroby, natomiast u noworodków odporność jest uzależniona od pobranych przez źrebię przeciwciał zawartych w siarze klaczy. Oprócz odporności ogólnej niezwykle istotną funkcję spełnia odporność miejscowa układu oddechowego. Stanowi ona swego rodzaju pierwszą barierę ochronną organizmu. Nabłonek oddechowy pokryty jest specjalnymi rzęskami oraz warstwą śluzu. W warstwie tej znajdują się różnego rodzaju czynniki przeciwdrobnoustrojowe. Elementy te odpowiadają za sprawne oczyszczanie śluzowo-rzęskowe w układzie oddechowym. Poza tym funkcje obronne pełnią immunoglobuliny klasy IgA obecne na powierzchni błony śluzowej górnych dróg oddechowych, jak i tkanka limfatyczna błony śluzowej. Dodatkowo odporność ta wspomagana jest przez komórki plazmatyczne (limfocyty B) wydzielające przeciwciała, limfocyty T, makrofagi, neutrofile. Wszelkie niedobory oraz zaburzenia w funkcjonowaniu układu immunologicznego przyczyniają się do zwiększenia podatności koni na zakażenia. Stres również wpływa na obniżenie odporności organizmu, co może spowodować zakażenie drobnoustrojami mało zjadliwymi. Natomiast źrebięta noworodki, które nie pobrały wystarczającej ilości siary lub u których występuje blokada przenikania przeciwciał przez barierę jelitową, są w dużym stopniu narażone na zapalenia płuc, zakażenia żołądka i jelit oraz posocznicę.

W celu poprawy funkcjonowania układu immunologicznego stosuje się szczepienia profilaktyczne. Należy jednak mieć na uwadze, że szczepionki nie chronią w stu procentach przed zachorowaniem. Przyczyniają się jednak do łagodniejszego albo bezobjawowego przejścia zakażenia. Za jedną z przyczyn nieskutecznej immunizacji uważa się wybiórcze oddziaływanie szczepionki na układ immunologiczny. Pobudza ona produkcję przeciwciał, w znikomym stopniu wpływając na odporność komórkową, a także miejscową odporność śluzową. Poza tym wiele wirusów oraz bakterii wywołujących zakażenia oddechowe lokalizuje się w komórkach układu immunologicznego obecnych w płucach, upośledzając ich funkcję i powodując spadek odporności.

Kolejnym istotnym czynnikiem ryzyka zakażeń układu oddechowego jest wiek zwierząt. U źrebiąt obok zaburzeń przenikania przeciwciał siarowych, krytyczny moment stanowi ich stopniowe zanikanie w organizmie zwierzęcia, któremu towarzyszy niedostateczna synteza immunoglobulin własnych. Jest to tak zwana luka immunologiczna, która może trwać nawet do szóstego miesiąca życia. W tym okresie źrebięta są narażone na różnego rodzaju infekcje, w tym zakażenia układu oddechowego. Charakterystyczną chorobą dla tego okresu życia źrebiąt jest rodokokoza, która najczęściej występuje właśnie do szóstego miesiąca życia. Konie powyżej jednego roku życia, po styczności z różnego rodzaju zarazkami, mają zazwyczaj już na tyle rozwiniętą odporność, że chroni je ona przed zachorowaniem. Jednakże w późniejszym wieku odporność zaczyna spadać, tak że starsze konie ponownie stają się bardziej podatne na zakażenia układu oddechowego.

Współistnienie innych chorób w organizmie, jak i występowanie przewlekłej infekcji oddechowej sprzyja występowaniu zakażeń górnych i dolnych dróg oddechowych. Spowodowane jest to upośledzonym oczyszczaniem dróg oddechowych, co sprzyja namnażaniu się bakterii. Podobnie upośledzona odporność spowodowana procesami nowotworowymi predysponuje do zapaleń płuc wywołanych bakteriami, wirusami bądź grzybami.

Więcej przeczytasz w grudniowym numerze miesięcznika "Konie i Rumaki".