WETERYNARIA
Choroby źrebiąt noworodków

Tekst: dr Alicja Iwaszko-Simonik
Foto: Paulina Dudzik

Choroby_zrebiat.jpgPoród to newralgiczny moment w życiu źrebięcia, w którym cały organizm musi przestawić się z życia wewnątrzmacicznego do życia poza organizmem matki. Od tego momentu samodzielną pracę podejmują układy: oddechowy, pokarmowy, moczowy oraz ośrodek termoregulacji. Nieprawidłowości w ich funkcjonowaniu prowadzą do poważnych zaburzeń zagrażających zdrowiu i życiu źrebięcia. Najczęstsze zachorowania i upadki śmiertelne obserwuje się w pierwszych 12 dniach życia. Do najczęstszych należą m.in. zamartwica noworodków, niedobór odporności biernej, zatrzymanie smółki, zachłystowe zapalenie płuc, przetrwały moczownik, zapalenie pępka itd.

Zamartwica noworodków

Zamartwica jest krytycznym niedotlenieniem noworodka, występującym przed urodzeniem, w trakcie porodu lub zaraz po porodzie. Najczęstszymi przyczynami zaburzeń układu oddechowego u noworodków są niedotlenienie, przedłużający się poród, niedojrzałość płuc, aspiracja wód płodowych, zatkanie dróg oddechowych przez śluz, ciała obce, wady rozwojowe lub uszkodzenia w trakcie porodu, ucisk na sznur pępowinowy czy też wady łożyska. Źrebięta po urodzeniu nie podejmują akcji oddechowej lub wykazują trudności z oddychaniem. Ich oddechy są nierówne, płytkie, z widocznym wysiłkiem i otwartym pyszczkiem. Noworodek jest słaby i nie podnosi się. Niezwykle ważne jest wezwania lekarza weterynarii. Do tego czasu należy oczyścić drogi oddechowe oraz ułożyć źrebię na mostku z wyprostowaną szyją i głową, co ułatwi oddychanie.

Niedobór odporności biernej (siarowej)

Z racji tego, że budowa łożyska klaczy nie pozwala na przenikanie przeciwciał z krwioobiegu matki do płodu, koński maluch rodzi się praktycznie bez mechanizmów obronnych. Siara jest dla źrebaka jedynym źródłem immunoglobulin (ciał odpornościowych), których zadaniem jest ochrona oseska przed infekcjami. Bardzo ważny jest czas, w ciągu którego źrebię przyjmie drogocenną siarę, gdyż możliwość przenikania przeciwciał przez ścianę jelita do krwioobiegu występuje tylko w ciągu kilku pierwszych godzin po urodzeniu (maks. 6-8 h). Po tym czasie absorpcja przeciwciał maleje z każdą godziną, aby zaniknąć po pierwszej dobie. Noworodki, które nie pobrały odpowiedniej ilości siary (co najmniej 1 litr), narażone są na infekcje, np. zapalenie pępowiny, stawów, płuc. Około 5-20% źrebiąt wykazuje zaburzenia odporności biernej, których przyczyną może być: przedwczesna laktacja klaczy i utrata siary, niedostateczna produkcja mleka, problemy ze wstawaniem oraz brak odruchu ssania u źrebięcia, zespół słabego źrebięcia, bliźnięta, konflikt serologiczny. Źrebięta z niedoborem odpornościowym wymagają podania siary pozyskanej od innej klaczy lub z banku siary. Alternatywnym rozwiązaniem jest przetoczenie osocza zawierającego immunoglobuliny.

Zatrzymanie smółki

Smółka to pierwszy kał pojawiający się po porodzie, zawierający materiał nagromadzony w jelitach podczas życia płodowego. Może mieć długość nawet do 1 metra i 0,5-0,8 kg wagi. Smółka powinna być oddana do 6 godzin po porodzie. Wydalenie smółki zależy od rozpoczęcia czynności jelit po urodzeniu oraz od pobrania siary, która pobudza perystaltykę jelit. W przypadku nadmiernego odwodnienia oraz nieprawidłowej pracy jelit kał staje się suchy, twardy i nie może wydostać się na zewnątrz. Stan ten stosunkowo częściej pojawia się u ogierków oraz wcześniaków. Źrebię wykazuje objawy kolkowe, napina się do oddawania kału, przyjmując postawę z wygiętym grzbietem. Gdy objawy bólowe narastają, źrebię zaczyna się pokładać, tarzać, pocić się i stękać.

W zależności od czasu trwania i stanu ogólnego chorego zwierzęcia leczenie może być zachowawcze, obejmujące wykonanie lewatywy i stopniowe upłynnianie treści w celu ułatwienia jej wydalania lub chirurgiczne przy braku skuteczności leczenia zachowawczego.

Zachłystowe zapalenie płuc 

Do zachłystowego zapalenia płuc dochodzi najczęściej podczas porodu w wyniku aspiracji wód płodowych. W okresie poporodowym przyczyną może być zachłyśnięcie się mlekiem na skutek osłabionego odruchu połykania lub przy karmieniu przymusowym. Niewielkie ilości wody lub mleka mogą być wchłonięte i nie wywołują żadnych objawów, ale przy większej ich ilości lub dodatkowej obecności w nich bakterii dochodzi do ciężkiego zapalenia płuc. Niekiedy następuje zachłyśnięcie się ciałami stałymi: słomą, sianem czy też fragmentami zbóż. Pierwszymi objawami są problemy z oddychaniem, kaszel i krztuszenie się, silne ślinienie. Zwierzęta stoją z opuszczoną i wyciągniętą szyją lub leżą na boku. Nozdrza są rozszerzone, a jama ustna szeroko otwarta. W przypadkach przewlekłych dochodzą symptomy zapalenia płuc. Pomoc lekarska polega na próbie usunięcia zalegających substancji lub ciał obcych w płucach, podawaniu leków ułatwiających oddychanie oraz antybiotyków, a także podawaniu tlenu.

Przepuklina pępkowa 

Przyczyną przepukliny pępkowej jest brak zrostu ściany brzucha w okolicy pępka. W tym miejscu dochodzi do uwypuklenia się otrzewnej, co tworzy tzw. worek przepuklinowy, do którego przedostają się narządy jamy brzusznej. Zawartość worka przepuklinowego uwypukla się pod skórą w samym pępku lub tuż obok niego. Leczenie polega na operacyjnym zamknięciu wrót przepukliny.

Przetrwały moczownik

Moczownik to przewód, przez który w czasie życia płodowego źrebięcia mocz jest odprowadzany z pęcherza przez łożysko do organizmu matki. W momencie porodu powinien ulec zamknięciu, a mocz od tej pory wydalany jest przez cewkę moczową. Zdarzają się jednak sytuacje, gdy moczownik nie ulegnie zamknięciu i mocz wydostaje się częściowo lub całkowicie przez pępek. Niekiedy na skutek zakażenia pępka może dojść do ponownego otwarcia pierwotnie zamkniętego moczownika. Leczenie, w zależności od przyczyny, obejmuje przyżeganie, kriochirurgię lub zabieg operacyjny. W przypadku zakażenia okolicy pępka stosuje się antybiotykoterapię.

Więcej przeczytasz w marcowym numerze "Koni i Rumaków".