WETERYNARIA
Choroby układu moczowego

Tekst: dr n. wet. Alicja Iwaszko-Simonik
Foto: Paulina Dudzik

Uklad_moczowy.jpgChoroby układu moczowego u koni występują stosunkowo rzadko. Jednakże jeśli już wystąpią, to bardzo często prowadzą do zaburzeń ogólnoustrojowych. Przyjrzyjmy się zatem poszczególnym jednostkom chorobowym dotyczącym nerek oraz pęcherza moczowego, jak również badaniom przydatnym w ich rozpoznawaniu. Aby w pełni zrozumieć patogenezę tych chorób, należy przypomnieć sobie budowę układu moczowego.

Układ moczowy

Układ moczowy konia składa się z dwóch nerek oraz dróg wyprowadzających mocz, do których zaliczamy dwie miedniczki nerkowe, dwa moczowody, pęcherz moczowy i cewkę moczową. Nerki umiejscowione są w okolicy lędźwiowej, po obu stronach kręgosłupa, a ich powierzchnia u koni jest gładka, w porównaniu do przeżuwaczy, u których nerki są pobrużdżone. W nerkach powstaje mocz, który spływa do miedniczek nerkowych i dalej moczowodami do pęcherza moczowego. Pęcherz moczowy ma kształt worka, który może zmieniać swoją pojemność, ale tylko do pewnych granic. Mocz z pęcherza wydalany jest przez cewkę moczową na zewnątrz organizmu.

Niewydolność nerek

Pod pojęciem niewydolności nerek rozumie się zespół chorobowy wywołany różnymi czynnikami, które prowadzą do upośledzenia sprawności tego narządu. Dopiero gdy dojdzie do uszkodzenia 70-75% miąższu nerek, dochodzi do rozwoju objawów klinicznych, które u koni mogą być różnorodne. Rozróżnia się ostrą i przewlekłą niewydolność nerek.

Ostra postać rozwija się w ciągu kilku godzin lub dni i prowadzi do nagłego zaburzenia ich czynności i zatrzymania w organizmie szkodliwych produktów przemiany materii. Przyczyną wystąpienia ostrej niewydolności nerek jest obniżona ilość krwi lub osocza oraz spadek ciśnienia krwi przepływającej przez nerki. Najczęściej do tego stanu dochodzi na skutek ostrej biegunki, niedrożności jelit z endotoksemią, posocznicy, a także przeszkód w odpływie moczu, spowodowanych przez kamienie. Objawami są zmniejszona ilość oddawanego moczu lub całkowity bezmocz, spadek apetytu. Podczas badania wyczuwa się obrzęknięte i bolesne nerki. Badania krwi wykazują zwiększone stężenie produktów przemiany, tj. mocznika, kreatyniny, co prowadzi do mocznicy.

Przewlekła niewydolność nerek u koni powstaje w następstwie ostrej niewydolności nerek, ich marskości lub przewlekłego zapalenia. Objawy kliniczne są niespecyficzne i obejmują brak apetytu, wychudzenie, biegunkę, apatię, zwiększone pragnienie i wielomocz, obrzęki w dolnych partiach ciała. Charakterystycznym objawem mocznicy organizmu jest zapach amoniaku w wydychanym powietrzu, jak również owrzodzenia w jamie ustnej. Końcowym stadium mocznicy jest śpiączka i śmierć zwierzęcia.

Zapalenie nerek

Najczęstszą przyczyną zapalenia nerek są zakażenia bakteryjne i ich toksyny. Czynniki zakaźne mogą rozprzestrzeniać się drogą krwionośną lub moczową. Do innych przyczyn należą zatrucia toksycznymi związkami chemicznymi, produktami przemiany materii, które często wywołują zmiany zwyrodnieniowe. W patogenezie zapalenia nerek dużą rolę odgrywają reakcje immunologiczne, tj. kompleksy antygen-przeciwciało odkładające się w kłębuszkach nerkowych w wyniku zakażeń bakteryjnych lub wirusowych. Do ropnego zapalenia nerek może dojść w wyniku powikłań po zołzach lub zapaleniu płuc. Objawem zapalenia nerek jest gorączka, brak apetytu, bóle kolkowe, skąpomocz lub w stanach przewlekłych wielomocz. Ostre zapalenie nerek z utrzymującym się bezmoczem doprowadza najczęściej w ciągu 1-2 tygodni do zejścia śmiertelnego. Przewlekłe zapalenie nerek może trwać miesiącami, powodując spadek kondycji, a zwiększony wysiłek doprowadza do pogorszenia stanu ogólnego.

Zespół nerczycowy

Jest to stan wywołany utratą białka z moczem, oznaczany jako białkomocz. Nerczyca jest chorobą metaboliczną o podłożu immunologicznym. W jej przebiegu dochodzi do uszkodzenia kanalików nerkowych i wzrostu ich przepuszczalności dla białka. Zespół ten może wystąpić przy takich chorobach jak mięśnioochwat porażenny, niedokrwistość hemolityczna, cukrzyca czy też zatrucie metalami ciężkimi. Utrata białka z moczem prowadzi do spadku jego stężenia we krwi, co jest przyczyną powstawania obrzęków przedpiersia i podbrzusza.

Zwyrodnienie i marskość nerek

Jest to stan chorobowy, w którym oprócz zmian zapalnych występują zmiany degeneracyjne. W ich wyniku dochodzi do zaniku miąższu nerkowego, rozrostu tkanki łącznej, co prowadzi do marskości nerek. Najczęstszą przyczyną są zapalenia i toksyczne uszkodzenia nerek, zatrucia metalami ciężkimi lub toksynami roślinnymi. Długotrwałe stosowanie niektórych antybiotyków oraz leków przeciwzapalnych również może prowadzić do zwyrodnienia nerek.

Więcej przeczytasz w listopadowym numerze "Koni i Rumaków".