WETERYNARIA
Choroby narządu wzroku cz. I

Tekst: Anna Sałek
Foto: Paulina Dudzik-Deko

Wady_wzroku.jpgChoroby narządu wzroku obserwuje się u koni bez względu na wiek, płeć i użytkowanie. Zdarzają się wady genetyczne związane z konkretną rasą, co powoduje, że pewne choroby oczu pojawiają się u konkretnych ras i ich mieszańców częściej. Tak jak w przypadku okulistyki ludzi, tak i w weterynarii dysponujemy coraz to lepszą diagnostyką, szerszym spektrum leków, nowszymi metodami operacyjnymi, a także powoli sięgamy po medycynę regeneracyjną (komórki macierzyste). To wszystko sprawia, że o końskich oczach wiemy coraz więcej i sporą grupę problemów zdrowotnych związanych z tymi narządami jesteśmy w stanie skutecznie leczyć.

Przyczyny

Choroby narządu wzroku, tak jak już wspomniano, mogą występować u wszystkich grup koni. O ile część problemów może być związanych z czynnikami genetycznymi, o tyle spora część nieprawidłowości w funkcjonowaniu oczu jest następstwem różnego rodzaju urazów mechanicznych w obrębie gałki ocznej, oczodołu itp., spowodowanych np. przez zatarcie piaskiem, kurzem, pyłkiem traw, uderzeniem w gałęzie, kopniakiem padokowego kompana itp. Niestety, wiele problemów wiąże się z czynnikami zakaźnymi, chorobami autoimmunologicznymi, ale też mogą mieć charakter wtórny – np. po długotrwałym podawaniu antybiotyków, sterydów do worka spojówkowego. Stopniowa utrata wzroku może być także związana z fizjologicznym procesem starzenia i w tym przypadku weterynaria niewiele może już zrobić. W pozostałych przypadkach szybkie postawienie prawidłowej diagnozy, wdrożenie skutecznego leczenia mogą spowodować całkowite bądź częściowe zahamowanie procesów patologicznych w gałce ocznej konia.

Choroby oczu źrebiąt zostaną opisane jako pierwsze, ze względu na to, że jesteśmy w trakcie sezonu wyźrebień i takie minikompendium może być pomocne dla hodowców.

Oczy są całkowicie rozwinięte w momencie narodzin źrebięcia. Zaburzenia w budowie i fizjologii narządu wzroku końskiego malucha można zauważyć już w momencie narodzin albo dopiero po jakimś czasie. Zmiany te mogą mieć charakter nabyty i wrodzony. Należy sobie zdawać sprawę, że spora grupa objawów, takich jak zmniejszone wydzielanie łez, nieprawidłowe reakcje źrenicy itp., może być przejściowa i oczy z czasem wracają do normy. Jednak w przypadku innych schorzeń konieczne jest szybkie rozpoznanie i wprowadzenie leczenia.

Mikroftalmia, czyli małoocze, to wada wrodzona, która polega na niedorozwoju gałek ocznych – jednej albo obydwu. Wyglądają one, jakby były „schowane" pod powiekami i nie mogły zostać odsłonięte. Większość źrebiąt z mikroftalmią jest ślepych, a problemowi temu towarzyszą często inne anomalie i wady (nie tylko narządu wzroku). Gałka oczna może być praktycznie niewidoczna, przykryta trzecią powieką. Statystyki wskazują, że problem ten dotyka w większym stopniu źrebiąt pełnej krwi angielskiej. Niestety, wada ta nie jest w żaden sposób uleczalna.

Zapalenie powiek najczęściej spowodowane jest pogryzieniem przez owady, zatarciem gałki ocznej i obecnością ciała obcego pod powieką (np. pyłków itp.), ale może towarzyszyć mikroftalmii i mechanicznym urazom powiek. To, co zauważymy, to wytarta sierść w okolicy oczu, obrzęk powiek i bolesność powiek. W przypadku zakażenia bakteryjnego może pojawić się ropny wypływ. Jeśli problem stanowi obecność owadów, trzeba takiego końskiego malucha wyposażyć w specjalną maskę, która ochroni oczy przed inwazją much. Leczenie to przede wszystkim miejscowe stosowanie leków przeciwzapalnych, łagodzenie bolesności i zmniejszanie obrzęku. W przypadku zakażeń bakteryjnych stosuje się krople z odpowiednim antybiotykiem.

Powieki młodych źrebiąt mogą często ulegać urazom. O ile rany powiek dolnych często są praktycznie niezauważalne i nie są tak poważne, o tyle urazy powiek górnych mogą być niebezpieczne. Wiąże się to z faktem, że film łzowy odpowiedzialny za nawilżanie gałki ocznej wytwarzają gruczoły łzowe znajdujące się w powiece górnej. Przy uszkodzeniu powieki górnej może zatem dochodzić do zmniejszonego nawilżania, zabezpieczania przed czynnikami zakaźnymi i oczyszczania oka.

Urazom często ulegają oczodoły – najczęściej dochodzi do stłuczenia, a nawet pęknięcia oczodołu w wyniku kopnięcia czy pogryzienia przez innego konia. W wielu przypadkach po ocenie radiologicznej stopnia uszkodzenia wymagana jest interwencja chirurgiczna.

Zez – wielu osobom może wydawać się to nieco dziwne, ale u koni także występuje ten problem. Zdarza się, że pojawienie się ustawienia gałki ocznej nieco do dołu i bardziej przyśrodkowo mija wraz z wiekiem, ale nie zawsze. Zez jest częściej obserwowany u koni rasy Appaloosa i ich mieszańców. Ciężkie przypadki tej choroby oczu są z powodzeniem korygowane chirurgicznie w zachodnich klinikach.

Entropion (entropium), czyli podwinięcie powieki do wewnątrz, często towarzyszy mikroftalmii. Może dotyczyć jednej powieki albo dwóch, w jednym oku bądź w obu. To, co powinno zwrócić uwagę opiekuna, to zwiększone mrużenie powiek, łzawienie, zapalenie spojówek, a przy wydłużonym diagnozowaniu owrzodzenia rogówki spowodowane stałym jej drażnieniem. Leczenie polega na chirurgicznym ustabilizowaniu powieki, zminimalizowaniu skutków entropium poprzez zmniejszenie stanu zapalnego i możliwości wtórnych zakażeń, uszkodzeń w obrębie rogówki.

Różnobarwność tęczówki to wada wrodzona, zaburzenie rozwojowe polegające na różnicach w rozmieszczeniu barwnika w obrębie różnych obszarów tęczówki jednego oka, ale i różnym zabarwieniu tęczówki jednego i drugiego oka. Poza widoczną zmianą zabarwienia zazwyczaj nie niesie za sobą żadnych dodatkowych negatywnych skutków. W przypadku ras Appaloosa, Paint Horse, koni siwych, tarantowatych i kasztanów właściwie nie jest uznawane za wadę. Część naukowców twierdzi, że konie mające oczy o nienaturalnym zabarwieniu (jasno-niebieskie itp.) wykazują większą tendencję do zapadania na choroby gałki ocznej.

Więcej przeczytasz w lipcowym numerze miesięcznika "Konie i Rumaki"