WETERYNARIA
Choroby kopyt

Tekst: dr n. wet. Alicja Iwaszko-Simonik
Foto: Paulina Dudzik

Choroby_kopyt.jpgKoń jest przedstawicielem zwierząt nieparzystokopytnych, co oznacza, że jego noga zbudowana jest tylko z jednego trzeciego palca zakończonego kopytem. Kopyto końskie jest złożoną i skomplikowaną strukturą. Od zewnątrz obudowane jest puszką kopytową, która chroni zlokalizowane wewnątrz: kość koronową, kopytową oraz trzeszczkę kopytową wraz z więzadłami, tj. więzadłem pobocznym trzeszczki kopytowej, pobocznym stawu kopytowego oraz więzadłem trzeszczki kopytowej nieparzystym. Prócz tego w kopycie wyróżniamy jeszcze: staw kopytowy, kaletkę kopytową (podścięgnową mięśnia zginacza głębokiego palców) i ścięgno zginacza głębokiego palców. Puszka kopytowa, której najczęściej dotyczą choroby powodujące kulawiznę, jest rogowym wytworem skóry właściwej. Składa się z podeszwy, ściany i strzałki. Ściana rogowa jest wytworem tworzywa ściany, a podeszwa –tworzywa podeszwy. Strzałka rogowa jest natomiast wytworem opuszki palcowej.

Podbicie (nagniot)

Podbicie zwane nagniotem jest skutkiem urazu tworzywa kopytowego. Silniejszy ucisk prowadzi do surowiczego lub surowiczo-krwawego zapalenia tworzywa, który może mieć przebieg ostry lub przewlekły. Podbicie może wystąpić w każdej części puszki kopytowej, w związku z tym rozróżnia się nagnioty ścienne, podeszwowe i strzałkowe.
Szczególną skłonność do nagnieceń mają kopyta płaskie, wypukłe i ścieśnione. Zmiany kształtu kopyta sprzyjają ich występowaniu. Najczęściej pojawiają się na skutek zbyt dużego lub nierównomiernego skracania kopyta podczas werkowania przez kowala lub nieodpowiednio podkutej podkowy, co prowadzi do nieprawidłowego rozłożenia nacisku na kopyto. Objawem klinicznym przy znacznym podbiciu jest kulawizna oraz przyjmowanie postawy ulgowej. Widoczne są wynaczynienia w ścianie puszki kopytowej, na ścianach lub podeszwie. Kilkudniowa przerwa w pracy, zimne kąpiele oraz trzymanie konia na miękkiej ściółce przynoszą poprawę już po kilku dniach.

Słupek rogowy

Jest to wałeczkowate rozrośnięcie się wewnętrznej warstwy rogu, na przedniej, bocznej lub przyśrodkowej ścianie puszki kopyta. Zgrubiała warstwa rogu uwypukla się w kierunku kości kopytowej w postaci równoległobocznego wałeczka lub stożka bez uwypuklenia się na zewnątrz puszki rogowej. Słupek rogowy może wytworzyć się wskutek przewlekłego zapalenia tworzywa ściany lub podeszwy, przy ropnym przewlekłym zapaleniu podeszwy, przy szczelinach przenikających do tworzywa oraz przy zmiażdżeniach i urazach korony. 
Przy oglądaniu podeszwy stwierdza się poszerzenie linii białej w stronę podeszwy. Jej poszerzenia można nie stwierdzić, gdy słupek rogowy znajduje się w środkowej części ściany i nie dochodzi do przyziemnej krawędzi puszki kopytowej. W takich przypadkach lekarz może go rozpoznać poprzez opukiwanie ściany młoteczkiem ortopedycznym. Słyszalny jest charakterystyczny głuchy odgłos. W skrajnych przypadkach słupek rogowy może nawet odcisnąć się na kości kopytowej. Leczenie podejmuje się w przypadku wystąpienia kulawizny. Metodą jest ścienienie rogu kopytowego naprzeciwko słupka, dzięki czemu zmniejsza się ucisk na uwypukloną jego częścią. Jeśli leczenie to nie przynosi rezultatu, należy usunąć słupek operacyjnie wraz z pokrywającą go częścią ściany rogowej. 

Rany kłute podeszwy

Wyróżnia się dwa rodzaje ran kłutych podeszwy: zagwożdżenie i nagwożdżenie. Zagwożdżenie to rana tworzywa kopytowego, powstała wskutek nieprawidłowego wbijania podkowiaka podczas kucia lub nacisku podkowiaka na tworzywo kopytowe. Natomiast pod pojęciem „nagwożdżenia” rozumie się wbicie ciał obcych (np. gwóźdź, drut) w podeszwę.

Rany kłute są dość niebezpieczne, gdyż stają się bramą wejścia dla bakterii, które powodują rozwój ropnego procesu zapalnego. Ciała obce głęboko wbite mogą prowadzić do poważnych komplikacji, zwłaszcza jeśli penetrują struktury, takie jak kaletka podtrzeszczkowa, staw kopytowy, pochewka ścięgna mięśnia zginacza palców głębokiego.

W momencie zauważenia wbitego w podeszwę ciała obcego ostrożnie je wyjmujemy oraz odkażamy środkiem dezynfekcyjnym (jodyną, rivanolem lub vaghotylem 5%). Ważne jest zabezpieczenie miejsca wbicia, aby nie doszło do wtórnego zakażenia. W tym celu lekarz zakłada specjalny opatrunek na kopyto.

Więcej przeczytasz w majowym numerze "Koni i Rumaków".